Zelforganisatie van cellen: hetzelfde genoom, andere cellen
Bijna elke cel in jouw lichaam heeft hetzelfde DNA. Dat is de basis van hoe een meercellig organisme zich ontwikkelt en hoe verschillende weefsels ontstaan.
Bijna elke cel van een meercellig organisme heeft hetzelfde genoom. Het genoom is het totaal van al het DNA in een cel. Het komt uit één bevruchte eicel. Die cel deelt zich daarna door mitose. Zo ontstaan steeds nieuwe cellen met een kopie van hetzelfde DNA.
Dat betekent niet dat alle cellen hetzelfde zijn. Een spiercel en een huidcel hebben dezelfde genen. Ze gebruiken alleen andere genen. Welke genen actief zijn, bepaalt wat een cel doet en wordt. Dat noem je genexpressie.
Daardoor verschilt de bouw van cellen zo sterk. Een spiercel maakt veel eiwitten die samentrekken. Een cel in de alvleesklier maakt verteringsenzymen. Beide hebben hetzelfde DNA.
Er zijn uitzonderingen. Eicellen en zaadcellen hebben maar de helft van het genoom. Rode bloedcellen van zoogdieren hebben geen celkern en dus geen genoom. Let daarom op het woord vrijwel in de syllabus.
Onthoud
Bijna alle cellen van een meercellig organisme hebben hetzelfde genoom.
Alle cellen ontstaan uit één bevruchte eicel door mitose.
Verschillen tussen cellen ontstaan doordat andere genen tot expressie komen.
Eicellen, zaadcellen en rode bloedcellen van zoogdieren vormen uitzonderingen.
Voorbeeld uit een echt examen
none
Waarom zijn een spiercel en een levercel zo verschillend, terwijl ze hetzelfde DNA hebben?
- 1
Beide cellen komen uit dezelfde bevruchte eicel door mitose.
Veelgemaakte fouten
Denk niet dat een spiercel andere genen heeft dan een huidcel. Schrijf het verschil toe aan welke genen actief zijn.
Zeg niet dat cellen hun DNA verliezen tijdens de ontwikkeling. Het DNA blijft gelijk, alleen het gebruik verandert.
Noem geen eicellen of zaadcellen als voorbeeld van cellen met het volledige genoom. Ze hebben maar de helft.
Snel checken
Welke uitspraak over de cellen van een meercellig organisme is juist?
Een huidcel en een zenuwcel komen van dezelfde persoon. Waarom verschillen ze van bouw en functie?