Recombinatie en unieke voortplantingscellen
Bij geslachtelijke voortplanting krijgt elke voortplantingscel een eigen mix van genen. Dit verklaart waarom broers en zussen onderling verschillen en is een kernpunt van variatie in populaties.
Bij geslachtelijke voortplanting ontstaan voortplantingscellen, zoals eicellen en zaadcellen. Elke voortplantingscel krijgt maar de helft van de chromosomen. Dat gebeurt tijdens meiose.
Elke lichaamscel heeft paren van homologe chromosomen. Het ene chromosoom van elk paar komt van de moeder, het andere van de vader. Tijdens meiose worden deze chromosomen willekeurig over de voortplantingscellen verdeeld. Zo krijgt elke cel een andere mix van moederlijke en vaderlijke chromosomen.
Daarnaast wisselen homologe chromosomen soms stukjes DNA uit. Hierdoor ontstaan chromosomen met nieuwe combinaties van allelen. Samen noemen we dit recombinatie.
Bij de mens zijn er 23 paar chromosomen. Alleen al de willekeurige verdeling geeft meer dan acht miljoen combinaties. Door de uitwisseling zijn er nog veel meer mogelijkheden. Daarom is bijna elke voortplantingscel uniek.
Bij bevruchting komen twee unieke voortplantingscellen samen. De nakomeling krijgt weer een nieuwe combinatie van genen. Zo ontstaat variatie tussen nakomelingen van dezelfde ouders.
Onthoud
Bij geslachtelijke voortplanting ontstaan voortplantingscellen door meiose.
Tijdens meiose worden moederlijke en vaderlijke chromosomen willekeurig verdeeld.
Uitwisseling van stukjes tussen homologe chromosomen levert nieuwe allelcombinaties op.
Samen maken deze processen elke voortplantingscel uniek.
Bevruchting combineert twee unieke cellen, zodat de nakomelingen onderling verschillen.
Voorbeeld uit een echt examen
ex1
Bij deze vraag bepaal je per kenmerk of het bij geslachtelijke of bij ongeslachtelijke voortplanting hoort.
- 1
Kenmerk 1 noemt meiose. Meiose maakt voortplantingscellen, dus dit hoort bij geslachtelijke voortplanting.
Veelgemaakte fouten
Mitose wordt vaak verward met meiose. Bij mitose ontstaan identieke cellen, dus daar ontstaat geen unieke combinatie van genen.
Bevruchting wordt gezien als bron van variatie. De variatie ontstaat al bij de vorming van voortplantingscellen door meiose.
Mutatie en recombinatie worden door elkaar gehaald. Een mutatie verandert het DNA zelf, bij recombinatie worden bestaande allelen anders gecombineerd.
Snel checken
Waardoor ontstaan bij geslachtelijke voortplanting voortplantingscellen met een unieke combinatie van genen?
Welke uitspraak over de nakomelingen van één ouderpaar is juist?