Samenhang tussen orgaanstelsels
Dit onderwerp laat zien hoe orgaanstelsels samenwerken bij de stofwisseling van een organisme. Voor het examen moet je die samenhang kunnen beschrijven.
Een organisme bestaat uit meerdere orgaanstelsels. Die stelsels werken niet los van elkaar. Wat het ene stelsel doet, heeft gevolgen voor de andere stelsels.
In het spijsverteringsstelsel wordt voedsel afgebroken tot kleine moleculen, zoals glucose en aminozuren. Die stoffen komen via de darmwand in het bloed. Het bloed brengt ze naar alle cellen.
Het ademhalingsstelsel levert zuurstof aan het bloed. Cellen gebruiken die zuurstof om voedingsstoffen af te breken. Daarbij ontstaat koolstofdioxide. Dat gas gaat via het bloed terug naar de longen.
Het uitscheidingsstelsel filtert het bloed, met de nieren als belangrijkste orgaan. Afvalstoffen verlaten het lichaam met de urine. Zo blijft de samenstelling van het bloed gelijk.
Het bloed vormt de verbinding tussen al deze stelsels. Het transportstelsel, met het hart en de bloedvaten, zorgt dat stoffen op de juiste plek komen. Zonder dat transport kan de stofwisseling niet goed verlopen.
Bij planten zie je een vergelijkbare samenhang. Bladeren maken suikers met fotosynthese. Via de vaten gaan die suikers naar de rest van de plant.
Onthoud
Orgaanstelsels werken samen en beïnvloeden elkaar voortdurend.
Het spijsverteringsstelsel levert de brandstof voor de cellen.
Het bloed verbindt de stelsels met elkaar en vervoert alle stoffen.
Bij inspanning werken het ademhalings- en transportstelsel tegelijk harder.
Afvalstoffen verlaten het lichaam via de nieren en het uitscheidingsstelsel.
Voorbeeld uit een echt examen
none
Bij Sven neemt de ademhaling toe tijdens een sprint. Leg uit waarom het ademhalingsstelsel en het transportstelsel samen harder moeten werken.
- 1
De spieren gebruiken tijdens de sprint meer glucose en zuurstof.
Veelgemaakte fouten
Bekijk orgaanstelsels niet los van elkaar, maar vraag steeds welke stoffen ze ontvangen en afgeven.
Vergeet het bloed niet als schakel, want het vervoert alle stoffen tussen de stelsels.
Snel checken
Een leerling zegt dat het spijsverteringsstelsel zonder het bloed zijn werk kan doen. Welke uitspraak past het best bij de samenhang tussen de stelsels?
Bij zware inspanning heeft een spier meer zuurstof nodig. Welke uitspraak over de samenwerking van de stelsels klopt?