Stofwisseling van het organisme
Stofwisseling is alles wat je lichaam met stoffen en energie doet: opnemen, transporteren, afbreken en weer uitscheiden. Bij dit onderwerp draait het om de organen die dat mogelijk maken en om de manier waarop ze samenwerken, want daar gaan veel examenvragen over.
Een orgaan bestaat uit verschillende weefsels die samen een taak uitvoeren. Een groep organen die samenwerkt, vormt een orgaanstelsel. Zo werken het ademhalingsstelsel, het spijsverteringsstelsel, het uitscheidingsstelsel en het bloedsomloopstelsel samen. Als één orgaan minder goed werkt, heeft dat gevolgen voor de andere organen.
Gaswisseling vindt plaats in de longen. In de longblaasjes gaat zuurstof vanuit de lucht naar het bloed en koolstofdioxide gaat de andere kant op. Dat werkt goed door de dunne wand van de longblaasjes, het grote totale oppervlak en de haarvaten eromheen. Hemoglobine in de rode bloedcellen bindt zuurstof en brengt die naar de weefsels.
Voedsel wordt in het spijsverteringskanaal afgebroken met enzymen. Eiwitten worden door maagsap en de enzymen uit de twaalfvingerige darm en de dunne darm afgebroken tot aminozuren. Die worden in de dunne darm opgenomen in het bloed. Aminozuren, glucose en andere voedingsstoffen worden zo verspreid over het lichaam.
Uitscheiding haalt afvalstoffen uit het lichaam. De nieren filteren urine uit het bloed, de lever zet giftige stoffen om, de longen geven koolstofdioxide af en de huid geeft zweet af. Het bloedsomloopstelsel met hart en bloedvaten vervoert alles door het lichaam. Een deel van de weefselvloeistof komt in de lymfevaten terecht en gaat zo terug naar het bloed.
Onthoud
Groepen cellen met dezelfde functie vormen een weefsel, meerdere weefsels vormen een orgaan en meerdere organen vormen een orgaanstelsel.
De bouw van een orgaan past bij zijn functie; longblaasjes hebben bijvoorbeeld een dunne wand en een groot oppervlak.
Enzymen uit maag, alvleesklier en darmwand breken eiwitten af tot aminozuren.
Hemoglobine bindt zuurstof in de longen en geeft die af in de weefsels.
Organen werken samen: als één orgaan niet goed functioneert, heeft dat gevolgen voor andere organen en stelsels.
Voorbeeld uit een echt examen
ex2
In welke delen van het spijsverteringskanaal worden enzymen aan de voedselbrij toegevoegd die betrokken zijn bij de afbraak van eiwitten? Noteer de juiste delen.
- 1
Je zoekt delen waar enzymen worden toegevoegd die eiwitten afbreken, dus enzymen die eiwitten knippen tot aminozuren.
Veelgemaakte fouten
Je noemt de mondholte omdat daar al vertering begint; zeg er bij welk stof en welk voedingsmiddel het gaat, want speeksel breekt vooral zetmeel af en niet eiwitten.
Je denkt dat zuurstof in het bloed opgelost is en dat hemoglobine er niets mee te maken heeft; benoem liever dat hemoglobine zuurstof bindt en dat er per liter bloed veel meer zuurstof vervoerd wordt dan alleen opgelost.
Je verwart de functies van de longen en de nieren bij uitscheiding; onthoud dat de longen vooral koolstofdioxide afgeven en de nieren urine vormen.
Snel checken
Welke combinatie beschrijft het best de bouw van longblaasjes die de gaswisseling bevorderen?
Welke rol heeft hemoglobine bij het transport van zuurstof?