Bouw en functie van de spijsverteringsorganen
Elk deel van het spijsverteringskanaal heeft een bouw die past bij wat het moet doen. Dit verband tussen bouw en functie komt in het examen vaak terug.
Elk orgaan in het spijsverteringskanaal heeft een bouw die past bij zijn taak. Je kijkt dus steeds naar de vraag wat een orgaan doet en hoe het daarvoor is gebouwd.
In de mond breekt het gebit het voedsel mechanisch af. Het speeksel bevat het enzym amylase, dat zetmeel begint af te breken. Zo wordt het voedsel een brok die makkelijk door de slokdarm kan.
De maag heeft dikke spierwanden. Door samentrekkingen kneedt en mengt de maag het voedsel. In de maagwand zitten klieren die zoutzuur en het enzym pepsine maken. De wand is beschermd door een laag slijm, zodat het zuur de wand niet aantast. Plooien in de maagwand geven extra ruimte voor het voedsel.
De dunne darm is ongeveer zes meter lang. Aan de binnenkant zitten veel villi, en op de cellen van de villi zitten microvilli. Daardoor is het oppervlak erg groot. Zo kunnen veel voedingsstoffen tegelijk de darmwand door. In de villi zitten bloedvaten die suikers en aminozuren afvoeren. Vetten gaan via lymfevaten het lymfestelsel in. De lever maakt gal, die in de dunne darm vet in kleine druppeltjes verdeelt. De alvleesklier levert enzymen die de darm in komen.
In de dikke darm neemt het lichaam vooral water en zouten terug. Wat overblijft wordt ontlasting. Zo past de bouw van elk orgaan bij de functie die het in het spijsverteringskanaal heeft.
Onthoud
Het oppervlak van een orgaan bepaalt hoeveel stof er per keer kan worden opgenomen.
De maag beschermt zijn eigen wand met een slijmlaag tegen het zoutzuur.
In de mond begint de afbraak van zetmeel door het enzym amylase uit het speeksel.
De dunne darm heeft villi en microvilli, en daardoor kan hij veel voedingsstoffen opnemen.
Gal uit de lever helpt bij de vertering van vet in de dunne darm.
Voorbeeld uit een echt examen
none
Waarom heeft de dunne darm een veel groter oppervlak dan een glad buisje met dezelfde lengte?
- 1
Een glad buisje heeft aan de binnenkant alleen het oppervlak van de buiswand.
Veelgemaakte fouten
Veel leerlingen denken dat de maag de meeste voedingsstoffen opneemt, terwijl dat vooral in de dunne darm gebeurt door het grote oppervlak.
Villi en microvilli worden vaak door elkaar gehaald, terwijl microvilli kleine uitstulpingen op de cellen van de villi zijn.
Bij de mond denken leerlingen dat speeksel alleen smeert, maar het bevat ook amylase dat zetmeel afbreekt.
Snel checken
Welke bouw van de maag helpt de maag om zichzelf te beschermen tegen het zoutzuur?
Waarom heeft de dunne darm veel villi?