Uitscheiding: de nier en de urinewegen
In deze les leer je hoe de nier bloed filtert en urine maakt. Dit onderwerp komt vaak terug in vragen over ziekten zoals diabetes.
Bouw van de nier
De nieren liggen in de buikholte, aan weerszijden van de wervelkolom. Elke nier bevat ongeveer een miljoen nefronen. Een nefron bestaat uit een nierlichaampje en een nierbuisje. Het bloed stroomt door het nierlichaampje, waar water en opgeloste stoffen worden uitgefilterd. Zo ontstaat de voorurine.
Werking van het nierbuisje
In het nierbuisje wordt het grootste deel van het water weer teruggenomen in het bloed. Ook glucose, aminozuren en zouten worden teruggenomen. Dit heet resorptie. Wat overblijft is urine, met ureum en overtollig water. Daarna stroomt de urine via de urineleiders naar de blaas. Bij het plassen verlaat de urine het lichaam via de plasbuis.
Functie van de nier
De nier houdt de samenstelling van het bloed constant. Hij scheidt afvalstoffen uit en regelt het waterevenwicht. Zo blijft de osmotische waarde van het bloed binnen de grenzen.
Osmotische waarde en urine
Hoe meer opgeloste deeltjes in de voorurine zitten, hoe hoger de osmotische waarde. Deeltjes trekken water aan. Bij veel glucose in de voorurine wordt daardoor minder water teruggenomen. Het water blijft dan achter in de urine, en er ontstaat meer urine.
Onthoud
De nier filtert het bloed in het nierlichaampje en maakt zo voorurine.
In het nierbuisje wordt water, glucose en zouten weer teruggenomen.
Een hoge osmotische waarde van de voorurine zorgt voor minder terugresorptie van water.
Urine stroomt via de urineleiders naar de blaas en verlaat het lichaam via de plasbuis.
Voorbeeld uit een echt examen
ex1
Bij deze vraag moet je uitleggen waarom een hoge glucoseconcentratie in de voorurine tot meer urine leidt. De tekst over Sarah geeft hiervoor de context.
- 1
Een hoge glucoseconcentratie in de voorurine betekent dat de osmotische waarde van de voorurine verhoogd is.
Veelgemaakte fouten
Leerlingen denken dat glucose zelf urine vormt, terwijl het effect loopt via de osmotische waarde en het water.
Leerlingen verwarren resorptie met filtratie, terwijl je bij resorptie juist stoffen terugneemt uit de voorurine naar het bloed.
Snel checken
Waarom ontstaat er bij een hoge glucoseconcentratie in de voorurine meer urine?
Welke route legt urine af van de plek waar hij ontstaat tot aan het verlaten van het lichaam?