Regelkringen in het hormoonstelsel
In het hormoonstelsel houden regelkringen de concentratie van hormonen binnen een vaste bandbreedte. Bij de examenvraag over Emma zie je hoe zo'n regelkring werkt als er iets misgaat.
Het hormoonstelsel werkt met regelkringen. Een regelkring heeft een sensor die een verandering meet, een regelcentrum en een effector die de verandering tegengaat. Bij hormonen is het regelcentrum vaak de hypothalamus met de hypofyse. Die stuurt via een hormoon een klier aan, en die klier maakt een ander hormoon dat in het bloed terechtkomt.
Het eindproduct van de keten bepaalt zelf hoeveel er verder gemaakt wordt. Is de concentratie van dat eindproduct hoog genoeg, dan remt het de productie van de hormonen die er eerder in de keten voor zorgen. Dit heet negatieve terugkoppeling. Daardoor blijft de concentratie rond een vaste waarde, de ingestelde waarde.
Bij een lage concentratie valt die remming weg. De hypofyse maakt dan meer van het stimulerende hormoon. Zo gaat de concentratie weer omhoog.
Een hormoon werkt alleen op doelcellen met de juiste receptor. Het bloed vervoert het hormoon naar het hele lichaam, maar alleen de doelcellen reageren erop. Let bij een regelkring dus steeds op welk hormoon remt, welk hormoon stimuleert en welke klier het hormoon maakt.
Onthoud
Een regelkring meet een verandering en stuurt daarop terug.
Bij negatieve terugkoppeling remt het eindproduct de eigen productie.
Een lage concentratie van het eindproduct verwijdert de remming.
Alleen doelcellen met de juiste receptor reageren op een hormoon.
Voorbeeld uit een echt examen
ex2
In de tweede deelvraag moet je verklaren waarom de FSH-concentratie bij Emma hoger is dan gemiddeld.
- 1
Uit de echo blijkt dat Emma geen eierstokken heeft.
Veelgemaakte fouten
Leerlingen verwarren remming met stimulering. Kijk eerst welk hormoon de productie van welk ander hormoon remt.
Leerlingen denken dat een hormoon alleen in het bloed werkt. Denk eraan dat alleen doelcellen met de juiste receptor reageren.
Leerlingen redeneren bij een lage concentratie dat er minder stimulering is. Bedenk dat een lage concentratie minder remming betekent, en dus meer productie.
Snel checken
Bij negatieve terugkoppeling in een hormonale regelkring geldt welke uitspraak?
Welke uitspraak over de regelkring van oestradiol en FSH is juist?