Bouw en werking van het zenuwstelsel
Het zenuwstelsel neemt prikkels waar en stuurt snelle reacties aan. In het examen moet je de bouw en de werking kunnen beschrijven, zoals de route van een signaal en de synaps.
Het zenuwstelsel verwerkt prikkels uit je omgeving en zorgt voor een reactie. Het bestaat uit twee delen.
Het centraal zenuwstelsel bestaat uit de hersenen en het ruggenmerg. Hier worden prikkels verwerkt en wordt besloten wat er gebeurt. Het perifere zenuwstelsel bestaat uit alle zenuwen die het centrale deel verbinden met de rest van het lichaam.
De bouwsteen is de zenuwcel, ook neuron genoemd. Een zenuwcel heeft dendrieten die signalen ontvangen en een axon dat het signaal wegleidt. Langs het axon loopt een elektrische impuls.
Tussen twee zenuwcellen zit een synaps. Dat is een kleine spleet. Zodra de impuls het uiteinde van de zenuwcel bereikt, smelten blaasjes met het membraan. De neurotransmitters komen via exocytose in de synaps. Ze binden aan receptoren op de volgende cel. Daar ontstaat een nieuwe impuls.
De route van een signaal ziet er zo uit:
- zintuigcel
- sensorische zenuwcel naar het centrale zenuwstelsel
- verwerking in de hersenen of het ruggenmerg
- motorische zenuwcel naar de spier of klier
Het zenuwstelsel werkt dus met elektrische impulsen en chemische stoffen in de synaps. Dat verschilt van hormonen, die via het bloed reizen.
Onthoud
Het centrale zenuwstelsel bestaat uit hersenen en ruggenmerg.
Het perifere zenuwstelsel verbindt het centrale deel met de rest van het lichaam.
Een zenuwcel geleidt een impuls van dendrieten naar het axon.
In de synaps komen neurotransmitters vrij via exocytose.
Een signaal loopt van zintuig via zenuwcellen naar het centrale zenuwstelsel en weer naar een spier of klier.
Voorbeeld uit een echt examen
ex1
Bij deze vraag vul je drie woorden in de tekst over de smaakzintuigcel en de synaps in. Per goed ingevuld nummer krijg je punten.
- 1
Bij plaats 1 gaat het om blaasjes die naar het membraan worden getransporteerd. Ze bevatten stoffen die de synaps in gaan, dus dit zijn neurotransmitters. Hormonen reizen via het bloed en niet via een synaps.
Veelgemaakte fouten
Leerlingen verwarren neurotransmitters met hormonen. Denk eraan dat neurotransmitters in de synaps werken en hormonen via het bloed.
Leerlingen noemen exocytose en endocytose door elkaar. Onthoud dat exocytose stoffen naar buiten brengt en endocytose stoffen naar binnen haalt.
Snel checken
Welk deel van het zenuwstelsel bestaat uit de hersenen en het ruggenmerg?
Wat gebeurt er in de synaps wanneer een impuls het uiteinde van een zenuwcel bereikt?