Soortvorming: verwantschap lezen in een stamboom
Een evolutionaire stamboom laat zien welke soorten verwant zijn en van welke voorouder ze afstammen. Dit lees je bij het examen vaak in een tekening of tabel.
Een evolutionaire stamboom is een tekening van afstamming. Elke tak staat voor een afstammingslijn. Waar een tak splitst, is een voorouderlijke soort in twee nieuwe soorten veranderd.
Het punt waar twee takken samenkomen, is de gemeenschappelijke voorouder van die soorten. Hoe dichter dat splitsingspunt bij de soorten ligt, hoe recenter de gemeenschappelijke voorouder leefde. Dan zijn de soorten nauwer verwant. Ligt het splitsingspunt verder terug, dan zijn ze minder nauw verwant.
Bij het lezen van een stamboom let je vooral op deze punten:
- het splitsingspunt waar twee soorten samenkomen
- de plaats van dat punt ten opzichte van de soorten
- de gemeenschappelijke voorouder die bij dat punt hoort
De lengte of de volgorde van de takken op de tekening zegt niets over verwantschap. Soorten die nu leven zijn geen voorouders van elkaar. Ze zijn takken die uit een gemeenschappelijke voorouder zijn ontstaan.
Onthoud
Een tak in de stamboom is een afstammingslijn.
Een splitsing betekent dat een soort in twee nieuwe soorten is veranderd.
Het dichtstbijzijnde gemeenschappelijke splitsingspunt bepaalt hoe nauw soorten verwant zijn.
Soorten die vandaag leven zijn takken van dezelfde stamboom, geen voorouders van elkaar.
Voorbeeld uit een echt examen
none
Welke twee soorten zijn het nauwst verwant? De stamboom is in de tekst beschreven.
- 1
Voorouder P splitst in twee takken: één tak is soort C en de andere tak gaat verder.
Veelgemaakte fouten
Denk niet dat de soort bovenaan of rechts in de tekening de meest ontwikkelde is. Kijk naar de splitsingspunten.
Gebruik de lengte van de takken niet als maat voor verwantschap. Zoek het punt waar de takken samenkomen.
Zeg niet dat moderne soorten uit elkaar zijn ontstaan. Ze hebben een gemeenschappelijke voorouder die waarschijnlijk niet meer bestaat.
Snel checken
In een evolutionaire stamboom geeft welk kenmerk aan hoe nauw twee soorten verwant zijn?
Soort X en soort Y splitsen zich af van een gemeenschappelijke voorouder van 10 miljoen jaar geleden. Soort X en soort Z hebben een gemeenschappelijke voorouder van 20 miljoen jaar geleden. Welke conclusie is juist?