Biologie vmbo gl/tl 2022 · tijdvak 1
Centraal examen, afgenomen op donderdag 12 mei 2022.
- vragen
- 55
- punten
- 64
- N-term
- 1,2
Opgave 1Oorproblemen bij katten
- 1In de afbeelding hieronder zie je een schematische tekening van een kattenoor. De namen en de functies van de delen zijn hetzelfde als bij mensen.Reageren op prikkels1p
- 2Leg uit hoe bacteriën vanuit de luchtwegen het middenoor kunnen bereiken.Reageren op prikkels1p
- 3Op de uitwerkbijlage staat een tabel. Noteer in die tabel de letters uit de afbeelding en de bijbehorende namen van twee delen die doofheid bij katten kunnen…Reageren op prikkelsuitwerkbijlage2p
Opgave 2Pleuravocht
- 4Pleuravocht ontstaat door waterverlies uit de bloedvaten. Dit water wordt weer aangevuld, doordat in een bepaald orgaan water in het bloed opgenomen wordt. W…Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDINGmeerkeuze1p
- 5Het pleuravocht heeft gevolgen voor de gaswisseling in het lichaam van Nathan. De gehaltes aan zuurstof en koolstofdioxide in zijn rechter- en zijn linkerlon…Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDINGuitwerkbijlage1p
Opgave 3Seks in de huwelijksnacht
- 6Op welke dag begon de laatste ongesteldheid van Esmeralda? A op 13 april B op 27 april C op 11 mei D op 25 meiVan generatie op generatiemeerkeuze1p
- 7Een functie van geslachtsgemeenschap is voortplanting. Geef nog een functie van geslachtsgemeenschap.Van generatie op generatie1p
- 8Esmeralda vermoedt dat ze zwanger is geworden. Ze koopt een zwangerschapstest. De test meet of het hormoon hCG in de urine van Esmeralda zit. Dit hormoon wor…Van generatie op generatieuitwerkbijlage1p
- 9Ook andere delen van het vrouwelijke voortplantingsstelsel maken hormonen. Hieronder zie je een schematische afbeelding van het vrouwelijke voortplantingsste…Van generatie op generatie1p
- 10Esmeralda en Ronald zijn blij met de zwangerschap. Ze vragen zich af of hun kind een meisje of een jongen zal zijn. Op welk moment staat het geslacht van hun…Van generatie op generatiemeerkeuze1p
- 11Noteer een prenataal onderzoek waarmee het geslacht van het ongeboren kind met zekerheid kan worden vastgesteld.Erfelijkheid en evolutie1p
Opgave 4Proefje met honing
- 12Geef de naam van de indicator die Paul en Ria gebruikt hebben.Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDING1p
- 13In reageerbuis 1 en in reageerbuis 3 is de kleur na 15 minuten onveranderd gebleven. Verklaar voor beide reageerbuizen hoe dit komt. Schrijf je antwoord zo o…Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDING2p
Opgave 5Yoghurt
- 14Ook menselijke cellen breken glucose af om energie vrij te maken. Menselijke cellen kunnen meer energie uit glucose halen dan melkzuurbacteriën. Daarvoor heb…Cellen staan aan de basis1p
- 15Joni maakt een lijst van materialen die ze nodig heeft om yoghurt te maken. − 200 mL volle gesteriliseerde melk − 20 mL melkzuurbacteriën − 1 maatcilinder va…Planten en dieren en hun samenhang: de eigen omgeving VERKEND1p
- 16In yoghurt bevinden zich levende bacteriën. Als je yoghurt hebt gegeten, bereiken veel van deze bacteriën de twaalfvingerige darm niet levend. Leg uit hoe da…Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDING1p
- 17In de afbeelding hieronder zie je het verteringsstelsel.Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDINGmeerkeuze1p
- 18Hoeveel gram eiwit bevat 250 mL halfvolle yoghurt? Rond je antwoord af op één decimaal.Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDING1p
- 19Op de uitwerkbijlage staat een stuk grafiekpapier. Maak op dit grafiekpapier een staafdiagram van de hoeveelheden energie die de drie typen yoghurt leveren.Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDINGuitwerkbijlage2p
Opgave 6Vaccin tegen ebola
- 20Leg uit waarom de wetenschappers niet het volledige ebolavirus gebruiken voor de ontwikkeling van een vaccin tegen ebola.Bescherming en antistoffen1p
- 21Op de uitwerkbijlage staat een tabel. Kruis in de tabel aan welke functie het aangepaste ebolavirus heeft voor de immunisatie. Kruis ook aan welke functie de…Bescherming en antistoffenuitwerkbijlage1p
- 22Gabriël en Petra bespreken de testen met het nieuwe vaccin. Gabriël zegt dat de vrijwilligers een kunstmatige immunisatie hebben gekregen. Petra zegt dat de …Bescherming en antistoffenmeerkeuze1p
Opgave 7Bloed van de koning?
- 23De wetenschappers hebben in de kalebas cellen van de vrucht zelf gevonden, bloeddeeltjes en bacteriën. Daaronder bevonden zich cellen zonder celkern. Kunnen …Cellen staan aan de basismeerkeuze1p
- 24In het gedroogde bloed op de zakdoek hebben de wetenschappers DNA gevonden dat afkomstig is van chromosomen van bloeddeeltjes. Welke bloeddeeltjes bevatten c…Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDINGmeerkeuze1p
- 25Lodewijk de zestiende had blauwe ogen, zijn ouders hadden bruine ogen. Het gen voor bruine ogen is dominant (A). De wetenschappers vonden in het onderzochte …Erfelijkheid en evolutieuitwerkbijlage2p
Opgave 8Dekhengst
- 26In de afbeelding hieronder zie je een tekening van enkele organen van een dekhengst. De organen hebben dezelfde namen en functies als bij mensen.Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDING1p
- 27Hormonen uit de hypofyse van een dekhengst stimuleren bepaalde organen om zaadcellen te produceren. Met welke letter is zo’n orgaan in de tekening aangegeven?Van generatie op generatie1p
- 28Het spermavocht van een dekhengst bevat veel fructose. Fructose is een koolhydraat met een vergelijkbare functie als glucose. Leg uit dat veel fructose in sp…Cellen staan aan de basis1p
- 29Paardenfokker Smit laat een dekhengst met zwarte vacht twee jaar achter elkaar paren met dezelfde merrie. De merrie heeft een rode vacht en is homozygoot voo…Erfelijkheid en evolutiemeerkeuze1p
Opgave 9Gedrag van varkens
- 30Hoe noem je zo’n tabel met beschrijvingen van het gedrag?Gedrag bij mens en dier1p
- 31Gedurende 30 minuten houdt Bart bij wat Betty doet. Van de resultaten maakt hij onderstaand staafdiagram.Gedrag bij mens en dier2p
- 32Bart wil weten welke rangorde de vijf moederdieren onderling hebben. Hij observeert alle dieren en noteert in een tabel hoe vaak ze voor elkaar wijken. Varke…Gedrag bij mens en dier2p
- 33Wanneer varkens niet op een manier gehouden worden die bij hun behoeftes past, kunnen ze agressief gedrag vertonen. De boerin biedt haar varkens het volgende…Reageren op prikkels1p
Opgave 10De ingewandsslagader
- 34De ingewandsslagader is een aftakking van bloedvat Q. Geef de naam van bloedvat Q.vervallen1p
- 35De ingewandsslagader vertakt zich verder en vervoert zuurstof naar onder andere orgaan P. Wat is de functie van orgaan P?Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDING1p
- 36In de afbeelding zijn organen van het bloedvatenstelsel te zien. Noem nog twee orgaanstelsels waarvan in de afbeelding organen weergegeven zijn.Cellen staan aan de basis2p
Opgave 11Indraaien van een aquarium
- 37In de afbeelding zie je hoe organisch afval omgezet wordt in nitraat. Nitraat wordt door waterplanten opgenomen.Planten en dieren en hun samenhang: de eigen omgeving VERKENDmeerkeuze1p
- 38Vanaf welke dag kan Inge vissen in haar aquarium doen zonder gevaar voor de vissen? A vanaf dag 13 B vanaf dag 26 C vanaf dag 33Planten en dieren en hun samenhang: de eigen omgeving VERKENDmeerkeuze1p
- 39Inge voegt nieuwe waterplanten toe aan haar aquarium. Welke invloed heeft dit op de hoeveelheid nitraat in het water? Leg je antwoord uit.Planten en dieren en hun samenhang: de eigen omgeving VERKEND1p
Opgave 12Leven in rottend hout
- 40Twee levenskenmerken van de harlekijnboktor zijn voeden en zich voortplanten. Noem een ander levenskenmerk van de harlekijnboktor uit de informatie.Cellen staan aan de basis1p
- 41Nakomelingen van de harlekijnboktor kruipen uit het rottende hout. Is dit gedrag erfelijk of is het aangeleerd? Leg je antwoord uit.Gedrag bij mens en dier1p
- 42Een mannelijke bastaardschorpioen verjaagt andere mannetjes als die ook op zijn harlekijnboktor willen kruipen. Hoe heet dit type gedrag?Gedrag bij mens en dier1p
Opgave 13Korhoenders
- 43Uit een bevruchte eicel van een korhoen ontstaat een vrouwtje. Op de uitwerkbijlage staat een tabel. Kruis in de tabel aan welke chromosomen in de geslachtsc…Erfelijkheid en evolutieuitwerkbijlage1p
- 44Bij korhoenders komt een bepaalde mutatie voor die deze vogels ziek maakt. Wat is een mutatie?Erfelijkheid en evolutie1p
Opgave 14Leven met diabetes
- 45Jarno neemt als tussendoortje een plak ontbijtkoek van 70 gram. In de tabel zie je de voedingswaarden van ontbijtkoek per 100 gram. energie 1251 kJ vetten 1,…Reageren op prikkels2p
- 46Na vertering van de ontbijtkoek worden de koolhydraten in het bloed opgenomen. In welk deel van het verteringsstelsel worden de meeste koolhydraten opgenomen…Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDINGmeerkeuze1p
- 47Jarno meet regelmatig de hoeveelheid glucose in zijn bloed en noteert de waarden in mmol/L in zijn dagboek. Hieronder zie je een dag uit zijn dagboek. Vlak v…Reageren op prikkels1p
- 48Als er te veel glucose in het bloed aanwezig is, komt een deel van de glucose in de urine terecht. Dat gebeurt in deel P van de nier (zie de afbeelding).Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDING1p
- 49Mensen met suikerziekte kunnen worden geholpen door een alvleeskliertransplantatie. Na een transplantatie bestaat echter het risico dat het donororgaan afges…Bescherming en antistoffenuitwerkbijlage1p
Opgave 15Oogwormen
- 50Hoe heet het deel van het oog waarin de worm zich bevindt?Reageren op prikkels1p
- 51Oogwormen kunnen ook in andere delen van het lichaam voorkomen. Ze kunnen heel lang onder de huid verblijven. Soms kruipt zo’n worm door de huid heen naar bu…Reageren op prikkelsmeerkeuze1p
- 52Oogwormen worden in het dierenrijk ingedeeld bij de groep van de ronde wormen. In de stamboom hieronder zie je de afstamming van verschillende diergroepen vo…Erfelijkheid en evolutieuitwerkbijlage1p
Opgave 16Zeearenden
- 53Geef de naam van zo’n schema.Planten en dieren en hun samenhang: de eigen omgeving VERKEND1p
- 54Algen leggen energie vast in glucose. Wat is de energiebron die algen hiervoor gebruiken?Planten en dieren en hun samenhang: de eigen omgeving VERKEND1p
- 55Het schema hierboven kan ook in een piramide worden weergegeven. In de piramide zijn de organismen uit het schema met nummers aangegeven. Zo’n piramide staat…Planten en dieren en hun samenhang: de eigen omgeving VERKENDuitwerkbijlage2p