Stipstip
ExamensPrijzenOuders
Zet me op de lijst

Echte examenvragen, nagekeken per scorepunt.

Zet me op de lijst

Oefenen

  • Examens per vak
  • Examenrooster 2027
  • Op de wachtlijst

Rekenen

  • Cijfer berekenen
  • Ben ik geslaagd?

Stip

  • Prijzen
  • Voor ouders
  • Voor scholen
  • Blog

stip

  • Voorwaarden
  • Privacy
  • Cookies
  • Disclaimer
  • Auteursrecht melden
  • Over Stip

© 2026 Stip

Examens, correctievoorschriften en normeringen: College voor Toetsen en Examens.

Biologie vwo/2022 · tijdvak 3

Vraag 10Zwart door springend gen

1 puntSelectie

Uit de informatie is af te leiden dat het discutabel is dat er in 1900 sprake was van een hardy-weinberg-evenwicht in de populatie in de industriegebieden. Daarom zou de regel van Hardy-Weinberg eigenlijk niet toegepast mogen worden.

Zoals op het examen
Hoe pak je dit aan?
  1. Bekijk eerst goed wat er in stap 3 precies gebeurt met het transposon en het doel-DNA.
  2. Denk na over wat er met het DNA-totaal gebeurt: gaat er DNA weg, komt er DNA bij, of verandert alleen een enkele base?
  3. Kijk dan welke van de vier mutatietypen daar het best bij past, en let op de definities uit de tekst.

Hier verliezen leerlingen punten

  • Je denkt misschien aan een deletie omdat stap 1 al over losmaken gaat, maar lees goed welke stap je beoordeelt.
  • Let op het verschil tussen een puntmutatie en een grotere verandering van het DNA, want die vraag gaat over de omvang van de verandering.
  • Kijk niet alleen naar het woord transposon, maar naar wat er fysiek in de DNA-keten verandert.
Soorten mutatiesTransposonen en het verplaatsen van DNAGegevens uit figuren en tekst lezen

Met een gratis account wordt je antwoord nagekeken per scorepunt, volgens het officiële correctievoorschrift. Wat je hier typt, blijft bewaard.

← Vraag 9Alle vragenVraag 11 →

Vastgelopen?

Stip helpt je op weg met een hint, zonder het antwoord te verklappen. Na het nakijken legt Stip precies uit waar je punten liet liggen.

Vraag Stip om hulp
Hulp nodig?
De vraag als tekst

Het schoolvoorbeeld van natuurlijke selectie is de kleurverandering van de berkenspanner. Britse biologen hebben aangetoond dat de donkere kleur wordt veroorzaakt door een springend stukje DNA: een transposon. De berkenspanner ( Biston betularia ) is een nachtvlinder die overdag rust op de zwart-witte stammen van berkenbomen. Door een mutatie ontstond in de negentiende eeuw in Engeland een zwarte variant van deze nachtvlinder. Toen tijdens de industriële revolutie de berkenstammen in industriegebieden volledig donker kleurden door roetaanslag, nam de frequentie van de zwarte vorm in deze gebieden sterk toe. De oorspronkelijke vorm wordt typica genoemd, de zwarte vorm carbonaria (afbeelding 1). De kleurverandering blijkt veroorzaakt te zijn door een specifieke mutatie in het cortex-gen, dat een rol speelt in de vleugelaanleg van de berkenspanner. afbeelding 1

De veranderingen in de frequentie van het carbonaria-fenotype en het carbonaria-allel zijn weergegeven in afbeelding 2. De grafieken zijn het resultaat van simulaties op basis van enkele tellingen. afbeelding 2 Met de informatie uit afbeelding 2 en de aanname dat de regel van Hardy- Weinberg van toepassing is, is af te leiden of het carbonaria-allel dominant of recessief is.

Uit de informatie is af te leiden dat het discutabel is dat er in 1900 sprake was van een hardy-weinberg-evenwicht in de populatie in de industriegebieden. Daarom zou de regel van Hardy-Weinberg eigenlijk niet toegepast mogen worden.

Een transposon of springend gen is een mobiel stukje dubbelstrengs DNA dat binnen het hele genoom van plaats kan veranderen. Dat gebeurt met behulp van het enzym transposase, dat de nucleotidesequentie uit de DNA-streng knipt en op een nieuwe plaats er weer in plakt. Een transposon bevat minimaal een stuk DNA waarin het transposase-gen aanwezig is. Aan elk uiteinde van het transposon bevindt zich een nucleotidesequentie met een aantal herhalingen (terminal repeats). Het verplaatsen van een transposon verloopt in een aantal stappen (afbeelding 3). afbeelding 3 1 Door de werking van het enzym transposase is het transposon losgemaakt uit de oorspronkelijke plaats. 2 Transposase knipt het doel-DNA open. 3 Transposase plaatst het transposon in het doel-DNA, waarbij aan weerszijden enkelstrengs DNA overblijft. 4 De DNA-keten wordt weer volledig dubbelstrengs gemaakt. Het cortex-gen blijkt door een transposon veranderd te zijn.

Welk type mutatie wordt in stap 3 weergegeven? A een deletie B een genoommutatie C een insertie D een puntmutatie