Vraag 9Jakobskruiskruid uit de berm
Schreef je op papier? Maak een foto van je uitwerking op papier. Je foto blijft privé en de nakijker leest hem. Zet je naam er niet op.
Hoe pak je dit aan?
- In de tekst staat wat er in de buikholte gebeurt, dus lees daar eerst goed naar.
- Bedenk welk proces ervoor zorgt dat vloeistof vanuit het bloed in de weefsels komt.
- Denk na over welke krachten bepalen of vocht een haarvat uit of in gaat.
- Schrijf de verklaring als oorzaak en gevolg, van de hoge druk naar wat er met het vocht gebeurt.
Hier verliezen leerlingen punten
- Geef de naam van het proces precies, een algemene term als transport is niet genoeg.
- Maak de verklaring compleet: niet alleen dat de druk hoog is, maar ook wat dat voor het vocht betekent.
- Let bij de verklaring op de richting van het vocht, en noem waar het vandaan komt en waar het naartoe gaat.
Met een gratis account wordt je antwoord nagekeken per scorepunt, volgens het officiële correctievoorschrift. Wat je hier typt, blijft bewaard.
De vraag als tekst
Jakobskruiskruid is een plant die geliefd is bij bijen en vlinders. De soort wordt daarom veel gebruikt bij ecologisch bermbeheer om bermen mee in te zaaien. Veehouders zijn daar meestal niet blij mee: de plant is namelijk giftig voor runderen en paarden. afbeelding 1 Jakobskruiskruid ( Jacobaea vulgaris, afbeelding 1) is een inheemse plant die vroeger alleen voorkwam in de duinen. De plant groeit daar op zuidhellingen waar konijnen en zandverstuiving ervoor zorgen dat er weinig begroeiing is. De plant is tweejarig. Hij vormt in het eerste jaar een bladrozet en een groot wortelstelsel. In het tweede jaar komt de plant tot bloei en produceert dan enorm veel pluizige zaden. Hierna sterft de plant af.
Grazers mijden jakobskruiskruid, afbeelding 2 omdat de plant bittere afweerstoffen tegen vraat produceert. Dit zijn de zogenoemde pyrrolizidine alkaloïden (PA’s). Een van deze PA’s is senecionine. Deze stof wordt gevormd uit de voorloperstof putrescine (afbeelding 2, C 4 H 12 N 2 ). Senecionine wordt met de organische sapstroom vervoerd naar alle delen van de plant. Daar kan het vervolgens worden omgezet in andere PA’s, die ook via die route worden getransporteerd. Om putrescine te produceren moet een plant ten minste drie verschillende anorganische verbindingen opnemen.
Hieronder staan uitspraken over PA’s. 1 Vorming van senecionine uit putrescine is een vorm van stikstofassimilatie. 2 PA’s worden via de bastvaten vervoerd. 3 Transport van PA’s vindt vooral plaats door worteldruk.
Jakobskruiskruid in gedroogde vorm is gevaarlijk voor vee. De plant verliest door drogen zijn bitterheid maar niet zijn giftigheid. Runderen en paarden kunnen de plant, als die gemengd is in hooi, niet onderscheiden. Ze eten de plant met de rest van het hooi. De PA’s uit de plant worden dan opgenomen in het bloed en kunnen worden uitgescheiden door de nieren. De giftigheid ontstaat als levercellen de PA’s omzetten in pyrrolen. Deze stoffen tasten de levercellen aan. Dieren met vergiftiging door pyrrolen krijgen last van portale hypertensie: een hoge bloeddruk in het poortadersysteem met als gevolg dat vocht vanuit de bloedvaten van de darmen in de buikholte terechtkomt.
− Noteer de naam van het proces waarbij bloedplasma de bloedvaten verlaat en weefselvloeistof wordt. − Verklaar hoe de hoge bloeddruk in de poortader de afvoer van de weefselvloeistof uit de buikholte remt.