Vraag 4Opwinding door kattenkruid
Schreef je op papier? Maak een foto van je uitwerking op papier. Je foto blijft privé en de nakijker leest hem. Zet je naam er niet op.
Hoe pak je dit aan?
- In afbeelding 4 zie je welke soorten het ISY-enzym wel en niet maken.
- Bedenk waar de eigenschap in de stamboom verdwijnt en waar hij later weer opduikt.
- Controleer daarna of elke letter op de plek staat die bij jouw redenering hoort.
Hier verliezen leerlingen punten
- Bij een stamboom kan een cirkel naast de lijn vallen, dus controleer waar hij precies staat.
- Let op het aantal letters: de opgave vraagt om een specifiek aantal, en meer of minder kost punten.
- Kijk niet alleen naar de soorten die het enzym missen, maar ook naar welke soorten het wel hebben.
Met een gratis account wordt je antwoord nagekeken per scorepunt, volgens het officiële correctievoorschrift. Wat je hier typt, blijft bewaard.
De vraag als tekst
Veel katten raken opgewonden als ze afbeelding 1 kattenkruid ruiken (afbeelding 1). De geur van kattenkruid wordt veroorzaakt door stoffen (nepetalactonen) die de plant produceert als afweer tegen insecten. Wetenschappers onderzochten de reactie op kattenkruid van katten die familie van elkaar zijn. Met de gegevens stelden ze een stamboom op (afbeelding 2). Daaruit leidden ze af dat de reactie op kattenkruid een autosomale dominante eigenschap is die wordt veroorzaakt door één gen. afbeelding 2 Uit afbeelding 2 is af te leiden dat het reageren op kattenkruid dominant overerft.
Het gen voor de gevoeligheid voor kattenkruid ligt op een autosoom.
Voor de aanmaak van de nepetalactonen heeft kattenkruid verschillende enzymen. Afbeelding 3 geeft de laatste stappen weer van de aanmaak van nepetalactonen met de daarbij betrokken enzymen ISY en NEPS. afbeelding 3 Bij de omzetting die door ISY wordt gekatalyseerd, is NADPH de elektronendonor.
Kattenkruid behoort tot de lipbloemigen. Ook basilicum, munt en rozemarijn horen bij deze familie. Bij een voorouder van kattenkruid is het ISY-gen door een deletie verloren gegaan. Hierdoor kan een deel van de lipbloemigen geen nepetalactonen aanmaken. Kattenkruid heeft de mogelijkheid om het ISY-enzym te produceren opnieuw verkregen. Afbeelding 4 is een fylogenetische stamboom van een aantal soorten uit de lipbloemigenfamilie. Daarin is aangegeven welke soorten het ISY-enzym produceren. afbeelding 4 In de uitwerkbijlage staat dezelfde stamboom met daarin een aantal cirkels.
Noteer in een cirkel − een letter X op de plaats waar de eigenschap ‘productie van ISY-enzym’ verloren is gegaan; − een letter N op de plaats of op de plaatsen waar de eigenschap opnieuw is ontstaan.