Vraag 5Opwinding door kattenkruid
Hoe pak je dit aan?
- In de twee zinnen onder afbeelding 5 staan twee lege plekken die je elk apart moet invullen.
- Bij afbeelding 5 bekijk je wat er per gebeurtenis met het DNA gebeurt.
- Vergelijk daarna de vier keuzes en controleer per combinatie of beide plekken tegelijk kloppen.
Hier verliezen leerlingen punten
- Een term die bij één lege plek past, levert nog geen punten op, dus controleer ook de andere plek.
- Lees elke term na en let op wat hij betekent, niet alleen op hoe hij klinkt.
- Kijk naar de volgorde van de keuzes, zodat je de termen van plek 1 en plek 2 niet verwisselt.
Met een gratis account wordt je antwoord nagekeken per scorepunt, volgens het officiële correctievoorschrift. Wat je hier typt, blijft bewaard.
De vraag als tekst
Veel katten raken opgewonden als ze afbeelding 1 kattenkruid ruiken (afbeelding 1). De geur van kattenkruid wordt veroorzaakt door stoffen (nepetalactonen) die de plant produceert als afweer tegen insecten. Wetenschappers onderzochten de reactie op kattenkruid van katten die familie van elkaar zijn. Met de gegevens stelden ze een stamboom op (afbeelding 2). Daaruit leidden ze af dat de reactie op kattenkruid een autosomale dominante eigenschap is die wordt veroorzaakt door één gen. afbeelding 2 Uit afbeelding 2 is af te leiden dat het reageren op kattenkruid dominant overerft.
Het gen voor de gevoeligheid voor kattenkruid ligt op een autosoom.
Voor de aanmaak van de nepetalactonen heeft kattenkruid verschillende enzymen. Afbeelding 3 geeft de laatste stappen weer van de aanmaak van nepetalactonen met de daarbij betrokken enzymen ISY en NEPS. afbeelding 3 Bij de omzetting die door ISY wordt gekatalyseerd, is NADPH de elektronendonor.
Kattenkruid behoort tot de lipbloemigen. Ook basilicum, munt en rozemarijn horen bij deze familie. Bij een voorouder van kattenkruid is het ISY-gen door een deletie verloren gegaan. Hierdoor kan een deel van de lipbloemigen geen nepetalactonen aanmaken. Kattenkruid heeft de mogelijkheid om het ISY-enzym te produceren opnieuw verkregen. Afbeelding 4 is een fylogenetische stamboom van een aantal soorten uit de lipbloemigenfamilie. Daarin is aangegeven welke soorten het ISY-enzym produceren. afbeelding 4 In de uitwerkbijlage staat dezelfde stamboom met daarin een aantal cirkels.
Afbeelding 5 laat zien hoe bij kattenkruid een nieuw ISY-gen is ontstaan. Hierbij waren twee loci betrokken: de P5 β R-locus en de NEPS-locus. Ongeveer 20 miljoen jaar geleden trad een verdubbeling op in de P5 β R-locus. In de 10 miljoen jaar daarna is door veranderingen in de coderende sequenties het Anc3-gen ontstaan . Het Anc3-gen werd daarna gekopieerd en verplaatst naar de NEPS-locus. Door nog enkele veranderingen in de coderende gebieden is het ISY-gen ontstaan. afbeelding 5 Hieronder staan twee zinnen over de mutaties in afbeelding 5. Op twee plaatsen ontbreekt een woord. De verdubbeling die rond 20 miljoen jaar geleden optrad in de P5 β R-locus is een ...(1)... . De verplaatsing die rond 8 miljoen jaar geleden optrad in de NEPS-locus is een ...(2)... .
Wat moet worden ingevuld bij 1 en bij 2? bij 1 bij 2 A chromosoommutatie insertie B chromosoommutatie leesraamverschuiving C genoommutatie insertie D genoommutatie leesraamverschuiving