Differentiatie: hoe cellen verschillend worden
Alle cellen van een mens hebben hetzelfde DNA, toch zien een spiercel en een zenuwcel er heel verschillend uit. In deze les leer je hoe differentiatie dat verschil maakt.
Een mens begint als één bevruchte eicel. Die eicel deelt zich steeds opnieuw. Elke nieuwe cel krijgt een kopie van hetzelfde DNA.
Toch ontstaan er cellen met een eigen vorm en een eigen functie. Dat komt door differentiatie. Bij differentiatie gaan cellen zich specialiseren. In elke cel worden andere genen actief afgelezen. Een gen dat actief is, wordt eerst omgezet in mRNA en daarna in een eiwit.
De eiwitten die een cel maakt, bepalen zijn vorm en zijn functie. Een spiercel maakt veel actine en myosine. Daardoor kan hij samentrekken. Een zenuwcel maakt andere eiwitten en stoffen. Zo kan hij signalen snel doorgeven.
De vorm volgt uit de functie. Een spiercel is lang en smal, zodat hij als een draad kan samentrekken. Een zenuwcel heeft lange uitlopers. Daarmee bereikt een signaal een verre plek in het lichaam.
Tijdens de ontwikkeling van een embryo worden cellen steeds specifieker. Cellen die nog alle kanten op kunnen, heten stamcellen. Naarmate een cel verder differentieert, worden zijn mogelijkheden kleiner.
Onthoud
Alle cellen van een mens hebben hetzelfde DNA.
Bij differentiatie worden in elke cel andere genen actief.
De eiwitten die een cel maakt, bepalen zijn vorm en functie.
Een spiercel is lang en smal, omdat zijn vorm bij zijn samentrekking past.
Naarmate een cel gespecialiseerder wordt, kan hij minder soorten cellen vormen.
Voorbeeld uit een echt examen
none
In de darmwand heeft een cel aan de binnenkant veel uitstulpingen, de microvilli. Leg uit hoe deze cel die vorm heeft gekregen, terwijl hij hetzelfde DNA heeft als een zenuwcel.
- 1
De darmcel heeft hetzelfde DNA als een zenuwcel.
Veelgemaakte fouten
Veel leerlingen denken dat elk celtype eigen genen heeft. Beter is te zeggen dat alle cellen dezelfde genen hebben, maar dat er andere actief worden.
Differentiatie wordt vaak verward met celdeling. Differentiatie gaat over specialiseren, niet over het maken van meer cellen.
Sommige leerlingen zeggen dat een gen verdwijnt bij differentiatie. Het gen blijft aanwezig, maar het wordt wel of niet afgelezen.
Snel checken
Waarom verschillen een spiercel en een zenuwcel van elkaar, terwijl ze hetzelfde DNA hebben?
Welke uitspraak over differentiatie is juist?