Celdifferentiatie door genen aan- en uitschakelen
Alle cellen van een organisme hebben hetzelfde DNA, maar ze zien er verschillend uit en doen verschillend werk. Dit verschil zit in welke genen een cel aanzet, en dat is een kernpunt in het examen.
Alle cellen van jouw lichaam hebben hetzelfde DNA. Toch verschilt een spiercel van een zenuwcel, en ze hebben ook een ander werk. Het verschil zit in de genen die een cel aan- of uitschakelt.
Celldifferentiatie komt tot stand doordat genen worden aan- of uitgeschakeld. Een actief gen wordt afgelezen en levert mRNA. Dat mRNA wordt gebruikt om een eiwit te maken. Een cel maakt dus vooral de eiwitten die bij zijn taak horen.
Een mRNA-profiel laat zien welke genen op dat moment actief zijn. Daarmee kun je twee celtypen met elkaar vergelijken. Als de profielen op elkaar lijken, is de genexpressie vergelijkbaar. Verschilt het profiel, dan zijn andere genen actief.
Bij het onderzoek naar minigifkliertjes vergelijken de onderzoekers twee dingen:
- het mRNA van de organoïden met dat van een echte gifklier
- het mRNA van de organoïden met dat van een alvleesklier
De onderzoekers concluderen dan uit de overeenkomsten en verschillen dat de organoïden echte gifklieren zijn.
Onthoud
Alle cellen hebben hetzelfde DNA, maar gebruiken verschillende genen.
Celdifferentiatie komt tot stand door genen aan of uit te zetten.
Een mRNA-profiel laat zien welke genen op dat moment actief zijn.
Vergelijk profielen om te zien of cellen dezelfde genexpressie hebben.
Voorbeeld uit een echt examen
ex1
Je moet de resultaten van het onderzoek beschrijven. Daarbij gaat het om de vergelijking van het mRNA van de organoïden met twee andere weefsels.
- 1
Het mRNA-profiel van de minigifklier komt overeen met dat van de gewone gifklier. Dit levert het eerste punt op.
Veelgemaakte fouten
Leerlingen zeggen dat cellen verschillend DNA hebben. Schrijf liever dat ze hetzelfde DNA hebben maar verschillende genen gebruiken.
Leerlingen noemen alleen de overeenkomst en vergeten het verschil. Bij een vergelijking benoem je altijd beide kanten.
Leerlingen verwarren mRNA met DNA. Het mRNA laat zien welke genen op dat moment worden afgelezen.
Snel checken
Waarom hebben cellen in hetzelfde organisme een verschillende vorm en functie?
Wat laat een mRNA-profiel van een cel zien?