Genen op autosomen en geslachtschromosomen
Bij de mens liggen genen op autosomen en op geslachtschromosomen. Dat verschil bepaalt hoe een eigenschap van ouder op kind wordt doorgegeven.
Een lichaamscel van de mens heeft 46 chromosomen. Die vormen 23 paar. Er zijn 22 paar autosomen en één paar geslachtschromosomen. De autosomen zijn bij man en vrouw gelijk. Het geslachtschromosoompaar is bij een vrouw XX en bij een man XY.
Genen liggen op autosomen en op geslachtschromosomen. Een gen op een autosoom heb je twee keer, één allel van je vader en één van je moeder. Voor de overerving maakt het dan niet uit of je man of vrouw bent.
Bij een gen op het X-chromosoom ligt dat anders. Een man heeft maar één X-chromosoom. Dat krijgt hij van zijn moeder. Hij geeft het door aan zijn dochters, niet aan zijn zoons. Zoons krijgen hun X-chromosoom altijd van hun moeder.
Een vrouw heeft twee X-chromosomen. Een recessief allel kan daardoor verborgen blijven. Een man met een recessief allel op zijn enige X-chromosoom toont de eigenschap altijd.
Onthoud
De mens heeft 22 paar autosomen en één paar geslachtschromosomen.
Genen liggen op autosomen en op geslachtschromosomen.
Een zoon krijgt zijn X-chromosoom van zijn moeder.
Een man geeft zijn X-chromosoom door aan zijn dochters.
Bij een X-gebonden recessief allel toont een man de eigenschap altijd.
Voorbeeld uit een echt examen
ex1
Welke persoon heeft het G6PD-allel alleen van zijn moeder gekregen, en waarom? Het gen ligt op het X-chromosoom.
- 1
Het G6PD-gen ligt op het X-chromosoom, dus het allel zit op een geslachtschromosoom.
Veelgemaakte fouten
Je denkt dat een man een gen van X-gebonden eigenschap aan zijn zoons doorgeeft. Onthoud dat zoons hun X-chromosoom van hun moeder krijgen.
Je rekent met twee allelen bij een man voor een gen op het X-chromosoom. Een man heeft maar één allel, dus de eigenschap komt direct tot uiting.
Je behandelt genen op autosomen en op geslachtschromosomen hetzelfde. Kijk altijd eerst op welk chromosoom het gen ligt.
Snel checken
Welke uitspraak over de chromosomen van de mens klopt?
Een gen ligt op het X-chromosoom. Welke uitspraak is juist?