Mutaties: wat veroorzaakt ze?
Een mutatie is een verandering in het DNA, en die kan op verschillende manieren ontstaan. In het examen moet je kunnen beschrijven waardoor mutaties veroorzaakt kunnen worden.
Een mutatie is een verandering in de volgorde van de basen in het DNA. Zo'n verandering ontstaat op twee manieren.
Spontane mutaties ontstaan zonder dat iemand ingrijpt. Bij het kopiëren van DNA voor een celdeling gaat soms iets mis. Er komt dan een verkeerde base in het nieuwe DNA. Meestal herstelt de cel die fout, maar niet altijd.
Geïnduceerde mutaties ontstaan door een mutagene factor. Voorbeelden zijn:
- UV-straling uit zonlicht, die het DNA beschadigt
- röntgenstraling, die ook het DNA beschadigt
- bepaalde chemische stoffen, die het DNA veranderen
Bij de crispr-techniek maakt een onderzoeker een mutatie met opzet. Zo ontstaat een knock-outmuis met een frameshift-mutatie in exon 1. Daarom moet je de crispr-behandeling zien als een geïnduceerde mutatie.
Onthoud
Spontane mutaties ontstaan door fouten bij het kopiëren van DNA.
Geïnduceerde mutaties ontstaan door een mutagene factor, zoals straling of chemische stoffen.
Bij een kruising ontstaan nieuwe combinaties van allelen, en dat is geen mutatie.
Bij crispr maakt de onderzoeker de mutatie met opzet.
Voorbeeld uit een echt examen
ex1
Bij deze vraag noteer je per nummer het verschil tussen de controle en de behandeling. De vraag gaat over de controlegroepen, niet over de oorzaak van de mutatie.
- 1
Kijk eerst naar uitspraak 1 over de frameshift-mutatie in exon 1.
Veelgemaakte fouten
Verwar mutatie niet met recombinatie, want bij een kruising ontstaan alleen nieuwe combinaties van bestaande allelen.
Denk niet dat elke mutatie door straling of een chemische stof ontstaat, want veel mutaties ontstaan spontaan bij het kopiëren van DNA.
Schrijf niet dat een organisme een mutatie wil of nodig heeft, want mutaties ontstaan door toeval of door een externe factor.
Snel checken
Welke factor kan een geïnduceerde mutatie veroorzaken?
Waardoor ontstaat een spontane mutatie?