Opname van voedingsstoffen
Voedingsstoffen komen pas in je lichaam terecht als ze door de darmwand zijn opgenomen. In deze les zie je waar dat gebeurt en welke factoren de opname beïnvloeden.
Voedingsstoffen worden vooral in de dunne darm opgenomen. Daar staat een groot oppervlak in contact met het voedsel.
Dat oppervlak is groot door de plooien van de darmwand, de darmvlokken en de microvilli op de cellen. In elke darmvlok liggen een bloedvat en een lymfevat. Via het bloed gaan suikers en aminozuren naar de lever. Vetzuren en glycerol gaan vooral via de lymfe.
De opname gaat op twee manieren. Kleine stoffen gaan door diffusie van een hoge naar een lage concentratie. Voor sommige stoffen is actief transport nodig. Dat kost energie, omdat de cel de stof tegen het concentratieverschil in pompt.
Verschillende factoren beïnvloeden de opname:
- het opnameoppervlak, bijvoorbeeld als de darmvlokken beschadigd zijn
- het concentratieverschil tussen darminhoud en bloed
- de doorbloeding van de darmwand, die de concentratie in het bloed laag houdt
- de doorlaatbaarheid van het celmembraan
Als een tekst een stof en een mechanisme noemt, bepaal dan eerst welk mechanisme het gaat om.
Onthoud
De dunne darm is de belangrijkste plaats voor de opname van voedingsstoffen.
Darmvlokken en microvilli vergroten het opnameoppervlak sterk.
Via het bloed gaan suikers en aminozuren naar de lever, vetzuren vooral via de lymfe.
Diffusie gaat zonder energie, actief transport kost energie.
Het oppervlak, het concentratieverschil en de doorbloeding bepalen mede hoeveel er wordt opgenomen.
Voorbeeld uit een echt examen
ex1
Bij deze vraag noem je twee eigenschappen van de darm die opname makkelijker maken. Eén eigenschap op orgaanniveau en één op celniveau.
- 1
Het orgaan is hier de darm. Zoek een bouwkenmerk dat het oppervlak vergroot.
Veelgemaakte fouten
Leerlingen noemen een kenmerk van de hele darm, zoals de lengte, en vergeten het oppervlak. Noem het oppervlak en leg uit dat het de opname vergroot.
Leerlingen verwarren diffusie met actief transport. Let op: alleen actief transport kost energie en kan tegen het concentratieverschil in werken.
Leerlingen denken dat de huid net zo goed opneemt als de darm. Leg uit dat de darm een groot oppervlak en dun epitheel heeft, en dat de huid een beschermende hoornlaag heeft.
Snel checken
Waar worden voedingsstoffen vooral opgenomen in het lichaam?
Welke factor verlaagt de opname van een stof door diffusie in de darm?