Zelfregulatie: de principes van een regelkring
Een regelkring houdt een waarde in het lichaam binnen grenzen. Voor het examen moet je de onderdelen van zo'n kring kunnen benoemen en uitleggen hoe terugkoppeling werkt.
Een regelkring houdt een grootheid binnen een bepaald bereik. Het lichaam doet dat met een vaste reeks onderdelen.
De receptor meet de waarde. Het regelcentrum vergelijkt die waarde met de normwaarde. De effector voert daarna een actie uit die de waarde terugbrengt richting de norm.
Bij negatieve terugkoppeling werkt de effector tegen de afwijking in. Zo blijft een waarde stabiel, zoals de lichaamstemperatuur. Bij positieve terugkoppeling versterkt de effector de afwijking juist. Dat komt in het lichaam veel minder voor.
Een stof of signaal kan een volgende stap stimuleren of remmen. Bij stimulering wordt de stap sneller. Bij remming wordt de stap langzamer of stopt die. Let in een schema op de pijl en het teken erbij.
In deze vraag werkt het koortsproces als regelkring. Hogere temperatuur verlaagt de productie van RBM3. Minder RBM3 betekent meer thermo-miRNA, en dat remt de productie van pyrogenen.
Onthoud
Een regelkring bestaat uit een receptor, een regelcentrum en een effector.
Het regelcentrum vergelijkt de gemeten waarde met de normwaarde.
Negatieve terugkoppeling brengt de waarde terug naar de norm.
Stimulering versnelt een stap en remming vertraagt of stopt een stap.
Voorbeeld uit een echt examen
ex1
Bij de regelkring van de koortsreactie moet je per genummerde plaats aangeven of er stimulering (+) of remming (−) optreedt.
- 1
In de tekst daalt de productie van RBM3 bij temperatuurverhoging.
Veelgemaakte fouten
Veel leerlingen verwarren de receptor met het regelcentrum. Onthoud dat de receptor alleen meet en het regelcentrum de vergelijking maakt en beslist.
Ze denken dat negatieve terugkoppeling de afwijking vergroot. Negatieve terugkoppeling werkt juist tegen de afwijking in en herstelt de norm.
Ze lezen remming als het volledig stoppen van een proces. Kijk bij remming welke stap minder actief wordt, en niet of het hele proces ophoudt.
Snel checken
Bij negatieve terugkoppeling verandert een afwijking van de normwaarde. Wat gebeurt er dan met die afwijking?
Welk onderdeel van een regelkring vergelijkt de gemeten waarde met de normwaarde?