Hormoonklieren en hun hormonen
Hormoonklieren maken hormonen die via het bloed naar doelcellen gaan. Voor het examen moet je kunnen uitleggen hoe deze klieren en hun hormonen werken.
Een hormoonklier maakt hormonen en geeft die direct af aan het bloed. Er is geen afvoerbuisje naar een holte of naar buiten. Daarom heten dit endocriene klieren. Het bloed brengt het hormoon naar het hele lichaam.
Een hormoon werkt alleen op doelcellen. Doelcellen hebben een specifieke receptor waar het hormoon op past, zoals een sleutel in een slot. Cellen zonder die receptor merken het hormoon niet. Zo kan één hormoon toch heel gericht werken.
Hormonen werken vaak in regelkringen. Een hormoon kan de productie van een ander hormoon stimuleren of remmen. Zo blijft het gehalte in het bloed binnen smalle grenzen. Dat heet homeostase.
Enkele voorbeelden die bij sport en voeding passen:
- De bijschildklieren maken parathormoon, dat het calciumgehalte in het bloed verhoogt.
- De schildklier maakt calcitonine, dat het calciumgehalte in het bloed verlaagt.
- De nieren maken EPO, dat de vorming van rode bloedcellen in het beenmerg stimuleert.
- De alvleesklier maakt insuline, dat de glucosespiegel in het bloed verlaagt.
Hormonen werken meestal trager dan zenuwen. Hun effect duurt langer, soms uren tot weken.
Onthoud
Een hormoonklier geeft hormonen direct af aan het bloed.
Alleen doelcellen met de juiste receptor reageren op een hormoon.
Hormonen werken vaak via regelkringen met stimulering en remming.
Parathormoon verhoogt calcium en calcitonine verlaagt calcium in het bloed.
EPO uit de nieren stimuleert de vorming van rode bloedcellen.
Voorbeeld uit een echt examen
ex2
Bij deze vraag vul je de regelkring van EPO af. Daarna geef je per pijl aan of het stimulering of remming is.
- 1
Een laag zuurstofgehalte in het bloed is de prikkel in de tekst.
Veelgemaakte fouten
Leerlingen denken dat hormonen via zenuwbanen reizen. Beschrijf hormonen als stoffen die via het bloed naar doelcellen gaan.
Leerlingen zeggen dat elke cel op een hormoon reageert. Leg uit dat alleen cellen met de juiste receptor reageren.
Leerlingen verwarren de werking van parathormoon en calcitonine. Onthoud dat parathormoon het calcium verhoogt en calcitonine het verlaagt.
Snel checken
Welk hormoon maken de bijschildklieren als het calciumgehalte in het bloed te laag is?
Waarom reageert alleen een bepaalde cel op een bepaald hormoon?