Het zenuwstelsel: bouw, werking en functie
Je zenuwstelsel ontvangt prikkels en stuurt opdrachten naar spieren en organen. Bij het centraal examen moet je de bouw en de functie van de onderdelen kunnen beschrijven.
Het zenuwstelsel verwerkt prikkels uit je omgeving en uit je lichaam. Het bestaat uit twee delen.
Het centrale zenuwstelsel (CZS) bestaat uit de hersenen en het ruggenmerg. Hier worden prikkels verwerkt en worden beslissingen genomen. Het perifere zenuwstelsel (PZS) bestaat uit alle zenuwen daarbuiten. Die verbinden het CZS met zintuigen, spieren en klieren.
De bouwsteen van het zenuwstelsel is het neuron, een zenuwcel. Een neuron heeft een cellichaam met een kern. Er zijn korte uitlopers, de dendrieten, die signalen ontvangen. Er is ook één lange uitloper, het axon, die signalen doorgeeft. Bij veel neuronen is het axon omgeven door een myelineschede. Die zorgt dat signalen sneller worden doorgegeven.
Er zijn drie typen neuronen.
- Sensorische neuronen brengen prikkels van zintuigen naar het CZS.
- Schakelneuronen liggen geheel in het CZS en verwerken de informatie.
- Motorische neuronen brengen opdrachten van het CZS naar spieren of klieren.
Bij een reflex wordt de prikkel snel verwerkt, vaak in het ruggenmerg. Daardoor reageer je sneller dan wanneer de prikkel eerst naar de hersenen moet.
Onthoud
Het CZS bestaat uit hersenen en ruggenmerg, het PZS uit alle zenuwen daarbuiten.
Dendrieten ontvangen signalen en het axon geeft ze door.
Sensorische neuronen voeren prikkels naar het CZS en motorische neuronen voeren opdrachten af.
Schakelneuronen liggen geheel in het CZS en verwerken informatie.
Bij een reflex loopt de prikkel via het ruggenmerg, zodat de reactie snel komt.
Voorbeeld uit een echt examen
ex1
Je moet bij de neuronen in afbeelding 1 aangeven waaruit blijkt dat het geen schakelneuronen zijn. Ook moet je aangeven waaruit blijkt dat het geen sensorische neuronen zijn.
- 1
Kijk eerst waar de uitlopers van deze neuronen eindigen. In afbeelding 1 eindigen ze bij een spier.
Veelgemaakte fouten
Leerlingen noemen alle zenuwen in het lichaam 'het CZS'. Denk eraan dat het CZS alleen uit hersenen en ruggenmerg bestaat.
Leerlingen verwisselen sensorische en motorische neuronen. Onthoud dat sensorisch naar het CZS gaat en motorisch vanuit het CZS naar de spier.
Snel checken
Welk type neuron ligt geheel binnen het centrale zenuwstelsel?
Wat is de functie van een motorisch neuron?