Accumulatie van schadelijke stoffen in de voedselketen
Sommige schadelijke stoffen hopen zich op in een voedselketen. Dat kan ernstige gevolgen hebben voor roofdieren en uiteindelijk ook voor mensen.
Sommige stoffen worden door het lichaam niet afgebroken en ook niet snel uitgescheiden. Denk bijvoorbeeld aan bepaalde bestrijdingsmiddelen en zware metalen zoals kwik. Zulke stoffen blijven zitten, vaak in het vet van een dier.
In een voedselketen stapelt de stof zich steeds verder op. Een plant neemt maar een kleine hoeveelheid op. Een plantenetend dier eet veel planten en krijgt dus meer binnen. Een roofdier eet weer veel van die dieren en houdt nog meer over. Zo wordt de concentratie per schakel hoger. Dit heet accumulatie.
Hoe hoger in de keten, hoe groter het risico op schade. De gevolgen zijn voor de hele populatie merkbaar. Bekende gevolgen zijn:
- ziekte of een verminderde weerstand
- een verminderde voortplanting
- sterfte van dieren aan de top van de keten
Bij roofvogels kan een stof de eischaal dunner maken. Daardoor komen er minder jongen uit. Ook mensen die veel vis of vlees van roofdieren eten, lopen dit risico.
Onthoud
Een stof die niet wordt afgebroken blijft in het lichaam zitten, vaak in het vet.
De concentratie van de stof wordt per schakel in de voedselketen hoger.
Roofdieren aan het eind van de keten hebben het grootste risico op schade.
Accumulatie kan leiden tot ziekte, minder voortplanting en sterfte.
Voorbeeld uit een echt examen
ex1
Bij deze vraag reken je uit of iemand van 80 kilo risico loopt op solaninevergiftiging door het eten van aardappels.
- 1
De giftige dosis is 2,5 mg per kilo lichaamsgewicht, dus 2,5 · 80 = 200 mg solanine.
Veelgemaakte fouten
Veel leerlingen denken dat de concentratie per schakel daalt. Het is juist andersom, want de stof stapelt zich per schakel op.
Leerlingen denken soms dat de stof vanzelf uit het lichaam verdwijnt. Een stof die niet wordt afgebroken blijft juist zitten.
Bij berekeningen vergeten leerlingen soms de eenheden. Zet gram om in milligram en let op of de hoeveelheid per 100 gram of per kilo is.
Snel checken
Waarom neemt de concentratie van een niet-afbreekbare stof toe in een voedselketen?
Welk gevolg kan accumulatie van een schadelijke stof hebben voor roofvogels?