Soortvorming: isolatie, stichtereffect en flessenhalseffect
Een kleine populatie verliest snel genetische variatie. Dat bepaalt hoe kwetsbaar een soort is en hoe een nieuwe soort kan ontstaan.
Een populatie is een groep individuen van dezelfde soort die met elkaar kunnen paren. De genetische variatie van zo'n groep hangt af van de allelen die de individuen samen dragen.
Bij isolatie raken twee deelgroepen van een populatie van elkaar gescheiden, bijvoorbeeld door een rivier of een gebergte. Er komen dan geen dieren meer tussen de groepen. Elke groep houdt daarna zijn eigen allelen. Allelen die in een groep verloren gaan, zijn voor de andere groep niet meer beschikbaar.
Bij het stichtereffect start een nieuwe populatie met een klein aantal oprichters. Die oprichters dragen maar een deel van de allelen van de oorspronkelijke populatie. Sommige allelen ontbreken daardoor, en andere komen juist vaker voor.
Bij het flessenhalseffect krimpt een bestaande populatie sterk, bijvoorbeeld door een ramp of jacht. Alleen een klein deel van de individuen overleeft. Ook nu gaan allelen verloren, en dat gebeurt toevallig.
In alle drie gevallen daalt de variatie. Met weinig variatie is de kans kleiner dat er individuen zijn die zich aan een veranderend milieu kunnen aanpassen. Ook neemt de kans op inteelt toe. Dan komen nadelige recessieve eigenschappen vaker tot uiting.
Komen er weer individuen van buitenaf bij, dan kunnen nieuwe allelen de populatie binnenkomen. Zo kan de variatie weer toenemen.
Onthoud
Isolatie scheidt een populatie zodat er geen uitwisseling van allelen meer is.
Bij het stichtereffect start een nieuwe populatie met weinig oprichters en daardoor weinig allelen.
Bij het flessenhalseffect overleeft slechts een klein deel van een grote populatie, en gaan allelen toevallig verloren.
Minder variatie maakt een populatie kwetsbaar en vergroot de kans op inteelt.
Voorbeeld uit een echt examen
ex1
Bij deze vraag leg je uit waarom de komst van vers bloed goed is voor een kleine wolvenpopulatie. Het gaat om de gevolgen voor de genetische variatie.
- 1
In de tekst staat dat de geïmmigreerde wolf nieuwe allelen meebrengt.
Veelgemaakte fouten
Noem niet alleen dat de populatie groeit, maar leg uit dat de nieuwe allelen de variatie vergroten.
Het stichtereffect en het flessenhalseffect lijken op elkaar, maar bij het eerste start een nieuwe groep met weinig individuen en bij het tweede krimpt een bestaande groep.
Snel checken
Welke gebeurtenis is een voorbeeld van het flessenhalseffect?
Een kleine wolvenpopulatie krijgt een nieuwe wolf die nieuwe allelen meebrengt. Wat gebeurt er met de genetische variatie?