Pensioenen: omslagstelsel en kapitaaldekkingsstelsel
Pensioenfondsen financieren de pensioenen op twee manieren. Bij het examen gaat het om de keuze tussen die twee en om de dekkingsgraad van een fonds.
Pensioenen worden op één van twee manieren betaald. Bij het omslagstelsel betalen werkenden nu premie. Die premie gaat direct naar de uitkeringen van de huidige gepensioneerden. Er wordt dus niets apart opgespaard voor het eigen pensioen.
Bij het kapitaaldekkingsstelsel wordt de premie van elke deelnemer belegd. Die belegging moet later genoeg geld opleveren voor de eigen uitkering. Elke generatie betaalt zo zelf voor haar pensioen.
De keuze tussen beide stelsels is een dilemma. Bij het omslagstelsel hangt alles af van de verhouding tussen werkenden en gepensioneerden. Vergrijzing maakt dat stelsel dus kwetsbaar. Het kapitaaldekkingsstelsel is minder gevoelig voor de bevolkingsopbouw. Het is wel gevoelig voor de rente en voor de beleggingsrendementen.
De dekkingsgraad is het vermogen van het fonds gedeeld door de huidige waarde van de toekomstige verplichtingen, maal 100 procent. Stijgen de verplichtingen harder dan het vermogen, dan daalt de dekkingsgraad. Een lage rente verhoogt de huidige waarde van de verplichtingen. Een fonds met een te lage dekkingsgraad moet dan maatregelen nemen, zoals hogere premies.
Onthoud
Bij het omslagstelsel gaat de premie direct naar de huidige gepensioneerden.
Bij het kapitaaldekkingsstelsel wordt de premie belegd voor het eigen pensioen.
Het omslagstelsel is gevoelig voor vergrijzing en het aantal werkenden.
Het kapitaaldekkingsstelsel is gevoelig voor de rente en de beleggingsresultaten.
Een daling van de rente verhoogt de huidige waarde van de verplichtingen en verlaagt de dekkingsgraad.
Voorbeeld uit een echt examen
ex1
Gevraagd is hoeveel geld het ABP eind augustus tekort komt om de toekomstige uitkeringen te betalen.
- 1
In de tekst staat dat het vermogen eind augustus 456 miljard euro is en dat de dekkingsgraad 89 procent is.
Veelgemaakte fouten
Denk bij het omslagstelsel aan premie die direct naar de huidige gepensioneerden gaat, en niet aan geld dat wordt belegd.
Reken eerst na welke kant de huidige waarde van de verplichtingen op gaat, voordat je zegt wat er met de dekkingsgraad gebeurt.
Deel bij de dekkingsgraad het vermogen door de dekkingsgraad als je de verplichtingen zoekt, en zet de procenten om naar een getal.
Snel checken
Bij welk stelsel betalen werkenden nu premie die direct wordt gebruikt voor de uitkeringen aan de huidige gepensioneerden?
Het vermogen van een pensioenfonds blijft gelijk, maar de rente daalt. Wat gebeurt er met de dekkingsgraad?