Intertemporele ruil: rente en de waarde van later geld
Bij intertemporele ruil ruil je geld van nu tegen geld van later. De rente is de prijs daarvan, en die komt terug in examenvragen over pensioen en dekkingsgraad.
Bij intertemporele ruil ruil je consumptie van nu tegen consumptie later. Wie spaart stelt consumptie uit en krijgt daarvoor rente. Wie leent krijgt nu geld en betaalt later rente terug.
Rente is dus een beloning voor het uitstellen van consumptie. Bij lenen is rente ook een beloning voor het dragen van risico, want de geldverstrekker loopt het risico dat de lener niet betaalt. Daarnaast compenseert de rente inflatie. Als prijzen stijgen verliest geld koopkracht, dus de rente bevat een vergoeding voor dat verlies.
Er bestaan veel verschillende rentes. Ze verschillen door looptijd, risico en liquiditeit. Een staatsobligatie is meestal veilig en heeft daarom een lagere rente. Een bedrijfslening draagt meer risico en krijgt vaak een hogere rente. Consumentenkrediet is meestal het duurst. Liquiditeit speelt ook mee. Een belegging die moeilijk snel te verkopen is, krijgt vaak een hogere rente.
Rente bepaalt ook de huidige waarde van toekomstig geld. Hoe hoger de rente, hoe minder een toekomstige betaling vandaag waard is. Een vaste toekomstige uitkering heeft bij een hogere rente dus een lagere huidige waarde. Dat speelt een grote rol bij pensioenfondsen.
Onthoud
Sparen en lenen zijn twee kanten van dezelfde intertemporele ruil.
Rente beloont het uitstellen van consumptie, het dragen van risico en de compensatie voor inflatie.
Rentes verschillen door looptijd, risico en liquiditeit.
Hoe hoger de rente, hoe lager de huidige waarde van toekomstige betalingen.
Voorbeeld uit een echt examen
ex1
Gevraagd is om met figuur 1 uit te leggen waarom hogere inflatie de dekkingsgraad doet stijgen.
- 1
Hogere inflatie dan de gewenste inflatie zorgt voor een hogere rentestand.
Veelgemaakte fouten
Veel leerlingen denken dat een hogere rente de uitkering zelf verhoogt. Bij een vaste uitkering verandert alleen de huidige waarde ervan.
Leerlingen verwarren inflatie met de rente. Inflatie is de prijsstijging, en via de rentestand werkt die door in de huidige waarde.
Let bij een breuk eerst op wat er met de teller en de noemer gebeurt. Reken daarna pas uit welke kant de breuk op gaat.
Snel checken
Wat gebeurt er met de huidige waarde van een vaste toekomstige uitkering als de rente stijgt?
Waarom betalen bedrijven vaak een hogere rente dan de staat op een lening met dezelfde looptijd?