Scheidings- en analysemethoden kiezen
In het centraal examen moet je verklaren waarom een scheidings- of analysemethode past bij een ontwerp of productieproces. Dat begint altijd bij het verschil in eigenschap tussen de stoffen.
Je kiest een scheidingsmethode op basis van een verschil tussen de stoffen. Eerst bepaal je welk verschil er is, zoals deeltjesgrootte, kookpunt of oplosbaarheid. Daarna kies je de methode die op dat verschil werkt.
Filtreren scheidt een vaste stof uit een vloeistof. De vaste stof blijft op het filter achter als residu. De vloeistof die door het filter loopt is het filtraat. Bij bezinken en centrifugeren zakt de vaste stof naar de bodem.
Destilleren gebruik je als stoffen verschillende kookpunten hebben. Bij verwarmen gaat de stof met het laagste kookpunt eerst over in de damp. Die damp condenseert weer en wordt opgevangen als destillaat. Bij indampen verdampt het oplosmiddel en blijft de opgeloste stof over.
Extraheren werkt met oplosbaarheid. Je voegt een extractiemiddel toe waarin de gewenste stof beter oplost dan in het andere oplosmiddel. Omdat de vloeistoffen niet mengen, ontstaan twee lagen die je kunt scheiden. Bij wassen gebruik je water om wateroplosbare stoffen te verwijderen.
Adsorberen en chromatografie berusten op hechting aan een oppervlak. Bij chromatografie beweegt een loopvloeistof over papier of een dunnelaag. Stoffen komen daardoor verschillend ver.
Titratie gebruikt een reagens met bekende concentratie. Een indicator laat het eindpunt zien. Met een ijklijn lees je de concentratie van een onbekende oplossing af.
Onthoud
Eerst bepaal je welk verschil tussen de stoffen er is, zoals kookpunt of deeltjesgrootte.
Een vaste stof in een vloeistof scheid je met filtreren, bezinken of centrifugeren.
Destilleren past bij stoffen met een duidelijk verschil in kookpunt.
Extraheren berust op een verschil in oplosbaarheid in twee niet mengbare vloeistoffen.
Met de gegeven tabel onderbouw je de keuze met het juiste verschil in eigenschap.
Voorbeeld uit een echt examen
ex1
Welke scheidingsmethode past om dodecaan-1-ol en aniline in S3 te scheiden, en waarom?
- 1
Uit de tabel blijkt dat aniline kookt bij 184 °C en dodecaan-1-ol bij 259 °C.
Veelgemaakte fouten
Leerlingen verwarren residu en filtraat. Het residu blijft op het filter liggen, het filtraat is de vloeistof die erdoor loopt.
Leerlingen noemen alleen de methode zonder het verschil in eigenschap. Schrijf er altijd bij welk verschil de methode gebruikt, zoals kookpunt of oplosbaarheid.
Leerlingen denken dat bij destilleren de stof met het hoogste kookpunt eerst overgaat. Het is de stof met het laagste kookpunt die het eerst verdampt.
Snel checken
Bij het filtreren van een mengsel van zand en water: wat is het filtraat?
Met welk doel voeg je bij extraheren een extractiemiddel toe?