Reactietypen herkennen
Bij chemische processen verandert er iets aan de bindingen tussen atomen. Met de reactietypen uit de syllabus kun je zien wat er bij een reactie gebeurt, en dat komt in het examen steeds terug.
Elk reactietype heeft een eigen kenmerk. Als je dat kenmerk kent, herken je het type meestal in één blik.
Zuur-basereacties
Bij een zuur-basereactie gaat een H⁺-ion over van het ene deeltje naar het andere. Het deeltje dat het H⁺-ion afstaat is het zuur. Het deeltje dat het H⁺-ion opneemt is de base.
Redoxreacties
Bij een redoxreactie gaan elektronen over van het ene deeltje naar het andere. Het deeltje dat elektronen afstaat wordt geoxideerd. Het deeltje dat elektronen opneemt wordt gereduceerd. Zoek dus eerst naar overdracht van elektronen, niet naar H⁺-ionen.
Ontleding, substitutie en verbranding
Bij een ontledingsreactie valt één stof uit elkaar in twee of meer stoffen. Dat kan door elektrolyse, fotolyse of thermolyse. Bij een substitutiereactie vervangt een atoom of groep in een molecuul een ander atoom of groep. Bij verbranding reageert een stof met zuurstof. Bij volledige verbranding ontstaat CO₂ en water. Bij onvolledige verbranding is er te weinig zuurstof, zodat onder andere koolstofmono-oxide (CO) ontstaat.
Let op bij een vergelijking
Met een vergelijking kun je het type vaak snel bepalen. Kijk eerst naar wat er wordt overgedragen. Pas daarna naar de stoffen die ontstaan.
Onthoud
Bij een zuur-basereactie wordt een H⁺-ion overgedragen van zuur naar base.
Bij een redoxreactie worden elektronen overgedragen.
Bij een ontleding valt één stof uit elkaar in meerdere stoffen.
Bij verbranding reageert een stof met zuurstof, volledig of onvolledig.
Kijk eerst naar wat er wordt overgedragen voordat je het type bepaalt.
Voorbeeld uit een echt examen
ex2
Bij deze vraag moet je de zuur-basereactie uit tabel 1 vinden. Daarna geef je aan welk deeltje het zuur is en welk deeltje de base is.
- 1
Kijk in tabel 1 naar de vier vergelijkingen en zoek de reactie waarin een H⁺-ion wordt overgedragen.
Veelgemaakte fouten
Leerlingen noemen een reactie zuur-basereactie omdat er H⁺ in staat. Kijk juist of er een H⁺-ion van het ene deeltje naar het andere gaat.
Leerlingen verwarren zuur en base. Het zuur staat het H⁺-ion af en de base neemt het op.
Leerlingen zien elektronen en denken aan een zuur-basereactie. Elektronenoverdracht is altijd een redoxreactie, ook als er H⁺ in de vergelijking staat.
Snel checken
Welke reactie is een zuur-basereactie?
In de reactie Zn + Cu²⁺ → Zn²⁺ + Cu wat gebeurt er?