Basen herkennen aan het opnemen van H⁺
Een base is een deeltje dat een H⁺-ion kan opnemen. In het centraal examen herken je basen aan hun formule en aan de reactie met een zuur.
Een base neemt een H⁺-ion op. Een zuur staat een H⁺-ion af. Bij een zuur-basereactie geeft het zuur dus H⁺ aan de base.
De syllabus noemt vijf deeltjes die als base kunnen werken: NH₃, OH⁻, CO₃²⁻, O²⁻ en HCO₃⁻. Bij NH₃ neemt het stikstofatoom een H⁺ op en ontstaat NH₄⁺. Bij CO₃²⁻ ontstaat zo HCO₃⁻ en daarna H₂CO₃.
Het carbonaation is dus een base. Calciumcarbonaat bevat dit ion. Daarom reageert calciumcarbonaat met een zure oplossing. De zure oplossing wordt daarbij neutraler.
In de examenvraag over de HBFB staat dat de zure HBr-oplossing gevaarlijk is bij een lekkage. Calciumcarbonaat in de opvangbak vermindert dat gevaar, omdat het de zuurdeeltjes neutraliseert.
Onthoud
Een base neemt een H⁺-ion op, een zuur staat er een af.
NH₃, OH⁻, CO₃²⁻, O²⁻ en HCO₃⁻ zijn basen volgens de syllabus.
Carbonaat reageert met een zuur en maakt de oplossing minder zuur.
Schrijf bij een zoutformule eerst de ionen en hun lading op.
Voorbeeld uit een echt examen
ex1
Bij deze vraag geef je de formule van calciumcarbonaat. Daarna leg je uit waarom het een lekkage van HBr-oplossing minder gevaarlijk maakt.
- 1
Calciumionen hebben de lading Ca²⁺.
Veelgemaakte fouten
Veel leerlingen zien alleen OH⁻ als base. Denk ook aan NH₃, CO₃²⁻, O²⁻ en HCO₃⁻, want die nemen ook H⁺ op.
Leerlingen schrijven de formule van een zout zonder de lading te kloppen. Zet eerst de ionen met hun lading naast elkaar en kijk dan naar de verhouding.
Snel checken
Welk deeltje kan als base werken door een H⁺-ion op te nemen?
Welke reactie laat zien dat HCO₃⁻ als base reageert?