Vraag 9Zwarte kip
Schreef je op papier? Maak een foto van je uitwerking op papier. Je foto blijft privé en de nakijker leest hem. Zet je naam er niet op.
Hoe pak je dit aan?
- Bedenk hoe een kuiken zijn erfelijke eigenschappen van beide ouders krijgt.
- Kijk in de stamboom van figuur 3 welke dieren familie van elkaar zijn.
- Denk na over waar de erfelijke aanleg van familieleden vandaan komt.
- Leg uit wanneer een recessieve eigenschap zichtbaar wordt bij het kuiken.
Hier verliezen leerlingen punten
- Veel leerlingen schrijven alleen dat inteelt slecht is, zonder de erfelijke reden te geven.
- Leg niet alleen uit dat een afwijking ontstaat, maar ook hoe de erfelijkheid daarvoor zorgt.
- Beschrijf de oorzaak van de afwijking en niet alleen het gevolg bij het kuiken.
Met een gratis account wordt je antwoord nagekeken per scorepunt, volgens het officiële correctievoorschrift. Wat je hier typt, blijft bewaard.
De vraag als tekst
Freek fokt kippen. Op een tentoonstelling ziet hij kippen met zwarte veren. Ook hun botten en spieren zijn zwart. Dit heet fibromelanose en komt onder andere voor bij de kippenrassen ayam cemani uit Indonesië (afbeelding 1) en svarthöna uit Zweden (afbeelding 2). afbeelding 1 afbeelding 2 Een zwarte kleur van kippenveren wordt veroorzaakt door het eiwit melanine. Melanine wordt geproduceerd door pigmentcellen: de melanocyten. Tijdens de embryonale ontwikkeling komen de melanocyten terecht op specifieke plekken in de huid, en geven zo de veren hun kleur. Kippen met fibromelanose hebben een mutatie in het autosomale EDN3-gen. Door deze mutatie komen de melanocyten in het gehele lichaam terecht, waardoor deze kippen volledig zwart zijn. Hieronder staan uitspraken over de kleuring van de twee zwarte kippenrassen. 1 Het EDN3-gen codeert voor melanine. 2 Het EDN3-gen bevindt zich in alle cellen met een kern. 3 De mutatie aan het EDN3-gen ontstaat tijdens de embryonale ontwikkeling.
Ayam cemani’s en svarthöna’s hebben dezelfde, uiterst complexe, mutatie aan het EDN3-gen. Wetenschappers denken daarom dat de twee rassen afstammen van een gemeenschappelijke volledig zwart-gekleurde voorouder.
Freek wil graag zwarte kippen gaan fokken. Van een bevriende kippenfokker koopt hij een aantal eieren van kippen met fibromelanose. Nadat de eieren zijn uitgekomen, maakt Freek een stamboom van de ouders en de kuikens (afbeelding 3). afbeelding 3 Freek kiest haan II -5 om verder mee te fokken. Voor het fokken zou het gunstig zijn als de haan homozygoot is voor de autosomaal overervende eigenschap fibromelanose.
Om uit te sluiten dat haan II -5 heterozygoot is voor de eigenschap fibromelanose, kruist Freek hem met het lichtbruine hennetje.
Fokkers kruisen vaker broers en zussen onderling om bepaalde gewenste eigenschappen te behouden. Dit heet inteelt. Hierbij is de kans echter ook groot dat recessieve erfelijke afwijkingen tot uiting komen.
Verklaar hoe inteelt leidt tot erfelijke afwijkingen bij de nakomelingen.