Stipstip
ExamensPrijzenOuders
Zet me op de lijst

Echte examenvragen, nagekeken per scorepunt.

Zet me op de lijst

Oefenen

  • Examens per vak
  • Examenrooster 2027
  • Op de wachtlijst

Rekenen

  • Cijfer berekenen
  • Ben ik geslaagd?

Stip

  • Prijzen
  • Voor ouders
  • Voor scholen
  • Blog

stip

  • Voorwaarden
  • Privacy
  • Cookies
  • Disclaimer
  • Auteursrecht melden
  • Over Stip

© 2026 Stip

Examens, correctievoorschriften en normeringen: College voor Toetsen en Examens.

Biologie havo/2026 · tijdvak 1

Vraag 19Razendsnelle adaptatie bij olifanten door stroperij

2 puntenErfelijke eigenschap

Hieronder staat een beschrijving van het onderzoek van Campbell-Staton. 1 Campbell-Staton vroeg zich af wat de oorzaak was van de relatieve 2 toename van het aantal slagtandloze vrouwtjes. Het zou een toevallig 3 gevolg kunnen zijn van de afname van de populatie. Het zou echter ook 4 een gevolg kunnen zijn van evolutie. Met kansberekening toonde hij aan 5 dat er sprake was van selectievoordeel van een bepaalde erfelijke 6 eigenschap.

Zoals op het examen

De afwezigheid van slagtanden wordt veroorzaakt door een mutatie van een gen dat op het X-chromosoom ligt. Het allel ‘afwezigheid van slagtanden’ is hierbij dominant over het allel voor slagtanden. Een olifantenvrouwtje dat voor deze eigenschap heterozygoot is, paart met een mannetje met slagtanden. Ze raakt in verwachting van een dochter.

Zoals op het examen

B ସ ଵ C ଶ ଷ D ସ E 1 Campbell-Staton zag iets opvallends. Bij heterozygote slagtandloze vrouwtjes was er een ongewone verhouding tussen hun vrouwelijke en mannelijke nakomelingen. Hieruit trok hij de conclusie dat het allel ‘afwezigheid van slagtanden’ bij mannetjes letaal is.

Zoals op het examen
Hoe pak je dit aan?
  1. Bepaal eerst welke geslachtschromosomen de moeder en de vader bij deze kruising hebben.
  2. Schrijf het kruisingsschema op met de allelen erbij, zodat je alle mogelijke combinaties ziet.
  3. Bedenk welke nakomelingen door het letale allel niet overleven en tel wat er overblijft.
  4. Laat in je antwoord zien hoe je van het kruisingsschema naar de verhouding komt.

Hier verliezen leerlingen punten

  • Een verhouding zonder kruisingsschema of uitleg levert geen punten op, dus laat je redenering zien.
  • Gebruik de gegevens van de heterozygote moeder en de vader uit de tekst, niet de cijfers van de populatie uit 1977 of 2000.
  • Let op de volgorde in de verhouding: vrouwtjes eerst, dan mannetjes, en schrijf de getallen in die vorm.
Geslachtsgebonden erfelijkheidKruisingsschema's opstellenLetale allelenVerhoudingen berekenen uit kansen

Met een gratis account wordt je antwoord nagekeken per scorepunt, volgens het officiële correctievoorschrift. Wat je hier typt, blijft bewaard.

← Vraag 18Alle vragenVraag 20 →

Vastgelopen?

Stip helpt je op weg met een hint, zonder het antwoord te verklappen. Na het nakijken legt Stip precies uit waar je punten liet liggen.

Vraag Stip om hulp
Hulp nodig?
De vraag als tekst

Aan het eind van de vorige eeuw doodden stropers veel Afrikaanse olifanten om hun ivoren slagtanden. Als gevolg van deze stroperij blijkt de soort razendsnel veranderd te zijn. Bioloog Shane Campbell-Staton deed hier onderzoek naar. In 1977 bestond de populatie olifanten ( Loxodonta africana ) in het Nationaal Park Gorongosa in Mozambique uit 1271 vrouwtjes. Hiervan had 18,5% geen slagtanden (slagtandloos). Op de foto hiernaast zie je zo’n slagtandloos vrouwtje. In 2000 waren er nog maar 121 vrouwtjes, waarvan er 61 slagtandloos waren. Alle mannetjes in de populatie hadden wél slagtanden. In de periode 1977 tot en met 2000 is het aantal slagtandloze vrouwtjes absoluut gezien afgenomen, maar relatief gezien toegenomen.

Hieronder staat een beschrijving van het onderzoek van Campbell-Staton. 1 Campbell-Staton vroeg zich af wat de oorzaak was van de relatieve 2 toename van het aantal slagtandloze vrouwtjes. Het zou een toevallig 3 gevolg kunnen zijn van de afname van de populatie. Het zou echter ook 4 een gevolg kunnen zijn van evolutie. Met kansberekening toonde hij aan 5 dat er sprake was van selectievoordeel van een bepaalde erfelijke 6 eigenschap.

De afwezigheid van slagtanden wordt veroorzaakt door een mutatie van een gen dat op het X-chromosoom ligt. Het allel ‘afwezigheid van slagtanden’ is hierbij dominant over het allel voor slagtanden. Een olifantenvrouwtje dat voor deze eigenschap heterozygoot is, paart met een mannetje met slagtanden. Ze raakt in verwachting van een dochter.

B ସ ଵ C ଶ ଷ D ସ E 1 Campbell-Staton zag iets opvallends. Bij heterozygote slagtandloze vrouwtjes was er een ongewone verhouding tussen hun vrouwelijke en mannelijke nakomelingen. Hieruit trok hij de conclusie dat het allel ‘afwezigheid van slagtanden’ bij mannetjes letaal is.

Wat is de verhouding tussen vrouwelijke en mannelijke nakomelingen van deze vrouwtjes doordat het allel ‘afwezigheid van slagtanden’ letaal is? A vrouwtjes : mannetjes = 1 : 1 B vrouwtjes : mannetjes = 2 : 1 C vrouwtjes : mannetjes = 3 : 1 D vrouwtjes : mannetjes = 4 : 1