Stipstip
ExamensPrijzenOuders
Zet me op de lijst

Echte examenvragen, nagekeken per scorepunt.

Zet me op de lijst

Oefenen

  • Examens per vak
  • Examenrooster 2027
  • Op de wachtlijst

Rekenen

  • Cijfer berekenen
  • Ben ik geslaagd?

Stip

  • Prijzen
  • Voor ouders
  • Voor scholen
  • Blog

stip

  • Voorwaarden
  • Privacy
  • Cookies
  • Disclaimer
  • Auteursrecht melden
  • Over Stip

© 2026 Stip

Examens, correctievoorschriften en normeringen: College voor Toetsen en Examens.

Biologie havo/2026 · tijdvak 2

Vraag 15Bon biní na Boneiru (Welkom op Bonaire)

2 puntenRegulatie van ecosystemen

Destiny laat zien dat de zwarte mangrove ( Avicennia germinans ) speciale ademwortels heeft die net boven het wateroppervlak uitsteken. Ze vertelt dat via gaatjes in deze ademwortels zuurstof wordt opgenomen en wordt getransporteerd naar de weefsels in de wortels. Daar wordt de zuurstof verbruikt.

Zoals op het examen

Destiny plukt bladeren van de zwarte mangrove en laat de toeristen eraan likken. Die bladeren smaken heel zout. Dit komt doordat de bladeren speciale klieren hebben om zout uit te scheiden. Hiermee reguleert de zwarte mangrove de osmotische waarde van de cellen van de bladeren.

Zoals op het examen

H. stipulacea kan het inheemse zeegras T. testudinum verdringen. Waarschijnlijk speelt eutrofiëring daarbij een belangrijke rol.

Zoals op het examen

Hieronder staan uitspraken over het onderzoek. 1 De diversiteit aan vissen is groter op Bonaire dan op Aruba. 2 Een grotere diversiteit aan vissen gaat de verdringing van T. testudinum door H. stipulacea tegen. 3 Doordat vissen eten van H. stipulacea , wordt de verdringing van T. testudinum verhinderd.

Zoals op het examen
Foto van je antwoord

Schreef je op papier? Maak een foto van je uitwerking op papier. Je foto blijft privé en de nakijker leest hem. Zet je naam er niet op.

Hoe pak je dit aan?
  1. Lees eerst goed welke gegevens tabel 1 geeft, en bedenk wat het onderzoek niet heeft gemeten.
  2. Bij elke uitspraak vraag je jezelf af of de tabel die uitspraak kan onderbouwen.
  3. Let daarbij op of de uitspraak over de metingen gaat, of over iets wat er buiten het onderzoek speelt.
  4. Schrijf na elk nummer het woord wel of geen op, in de volgorde van de uitspraken.

Hier verliezen leerlingen punten

  • Schrijf niet op wat je al weet over zeegras of vissen, maar kijk wat de tabel laat zien.
  • Zet bij elk nummer een woord, ook als je er niet helemaal zeker van bent.
  • Lees elke uitspraak helemaal, want een klein woordje kan de betekenis flink veranderen.
Conclusies trekken uit onderzoeksgegevensGegevens uit een tabel lezenOnderscheid tussen meetresultaat en veronderstelling

Met een gratis account wordt je antwoord nagekeken per scorepunt, volgens het officiële correctievoorschrift. Wat je hier typt, blijft bewaard.

← Vraag 14Alle vragenVraag 16 →

Vastgelopen?

Stip helpt je op weg met een hint, zonder het antwoord te verklappen. Na het nakijken legt Stip precies uit waar je punten liet liggen.

Vraag Stip om hulp
Hulp nodig?
De vraag als tekst

Destiny is gids op Bonaire, een van de eilanden van Caribisch Nederland. Ze gaat met toeristen kajakken in Lac Cai. Lac Cai (afbeelding 1) is een beschermd natuurgebied met zeegrasvelden en mangrovebos. Er groeit veel rode mangrove (Rhizophora mangle , afbeelding 2). Deze boomsoort heeft roodbruine wortels die uit de stam groeien. De bomen staan in ondiep, zout water. Op de bodem bevindt zich een grote hoeveelheid afgevallen dode bladeren tussen de wortels. Dit bladafval leidt ertoe dat de bodem er zuurstofarm is. afbeelding 1 afbeelding 2

Destiny laat zien dat de zwarte mangrove ( Avicennia germinans ) speciale ademwortels heeft die net boven het wateroppervlak uitsteken. Ze vertelt dat via gaatjes in deze ademwortels zuurstof wordt opgenomen en wordt getransporteerd naar de weefsels in de wortels. Daar wordt de zuurstof verbruikt.

Destiny plukt bladeren van de zwarte mangrove en laat de toeristen eraan likken. Die bladeren smaken heel zout. Dit komt doordat de bladeren speciale klieren hebben om zout uit te scheiden. Hiermee reguleert de zwarte mangrove de osmotische waarde van de cellen van de bladeren.

afbeelding 3 De zeegrasvelden (afbeelding 3) in Lac Cai bestaan grotendeels uit twee soorten zeegras: Thalassia testudinum en Syringodium filiforme . Sinds 2010 groeit ook de zeegrassoort Halophila stipulacea in Lac Cai. Deze soort is waarschijnlijk meegekomen met schepen vanuit de Rode zee.

H. stipulacea kan het inheemse zeegras T. testudinum verdringen. Waarschijnlijk speelt eutrofiëring daarbij een belangrijke rol.

Op Bonaire gaat de verdringing van T. testudinum door H. stipulacea veel langzamer dan op het buureiland Aruba. Onderzoekers vermoeden dat dit komt doordat in de zee rondom Bonaire de diversiteit aan vissen groter is dan op Aruba. Sommige vissoorten eten van het zeegras, waardoor ze de groei van zeegras kunnen beperken. Om de diversiteit te bepalen, plaatsten de onderzoekers een groot aantal onderwatercamera’s in gebieden bij Bonaire en Aruba. Vervolgens telden ze het aantal vissen en het aantal vissoorten. De resultaten staan in tabel 1. tabel 1 totaal aantal vissen aantal vissoorten bij Bonaire 566 28 bij Aruba 472 14 Om de resultaten op Bonaire en Aruba te kunnen vergelijken, selecteerden de onderzoekers gebieden waar de abiotische factoren zoveel mogelijk overeenkomen.

Hieronder staan uitspraken over het onderzoek. 1 De diversiteit aan vissen is groter op Bonaire dan op Aruba. 2 Een grotere diversiteit aan vissen gaat de verdringing van T. testudinum door H. stipulacea tegen. 3 Doordat vissen eten van H. stipulacea , wordt de verdringing van T. testudinum verhinderd.

Schrijf de nummers 1, 2 en 3 onder elkaar. Noteer erachter of de bijbehorende uitspraak wel een conclusie of geen conclusie kan zijn uit de resultaten in tabel 1.