Stipstip
ExamensPrijzenOuders
Zet me op de lijst

Echte examenvragen, nagekeken per scorepunt.

Zet me op de lijst

Oefenen

  • Examens per vak
  • Examenrooster 2027
  • Op de wachtlijst

Rekenen

  • Cijfer berekenen
  • Ben ik geslaagd?

Stip

  • Prijzen
  • Voor ouders
  • Voor scholen
  • Blog

stip

  • Voorwaarden
  • Privacy
  • Cookies
  • Disclaimer
  • Auteursrecht melden
  • Over Stip

© 2026 Stip

Examens, correctievoorschriften en normeringen: College voor Toetsen en Examens.

Biologie havo/2026 · tijdvak 2

Vraag 16Bon biní na Boneiru (Welkom op Bonaire)

1 puntInteractie in ecosystemen

Destiny laat zien dat de zwarte mangrove ( Avicennia germinans ) speciale ademwortels heeft die net boven het wateroppervlak uitsteken. Ze vertelt dat via gaatjes in deze ademwortels zuurstof wordt opgenomen en wordt getransporteerd naar de weefsels in de wortels. Daar wordt de zuurstof verbruikt.

Zoals op het examen

Destiny plukt bladeren van de zwarte mangrove en laat de toeristen eraan likken. Die bladeren smaken heel zout. Dit komt doordat de bladeren speciale klieren hebben om zout uit te scheiden. Hiermee reguleert de zwarte mangrove de osmotische waarde van de cellen van de bladeren.

Zoals op het examen

H. stipulacea kan het inheemse zeegras T. testudinum verdringen. Waarschijnlijk speelt eutrofiëring daarbij een belangrijke rol.

Zoals op het examen

Hieronder staan uitspraken over het onderzoek. 1 De diversiteit aan vissen is groter op Bonaire dan op Aruba. 2 Een grotere diversiteit aan vissen gaat de verdringing van T. testudinum door H. stipulacea tegen. 3 Doordat vissen eten van H. stipulacea , wordt de verdringing van T. testudinum verhinderd.

Zoals op het examen

De toeristen hebben genoten van de prachtige natuur van Lac Cai. Een van hen voelt zich ook een beetje schuldig, omdat bij vliegreizen veel broeikasgassen vrijkomen. Het versterkt broeikaseffect kan leiden tot aantasting van de natuurgebieden van Bonaire.

Zoals op het examen

Verklaar hoe het versterkt broeikaseffect kan leiden tot aantasting van de natuur van Bonaire.

Zoals op het examen
Foto van je antwoord

Schreef je op papier? Maak een foto van je uitwerking op papier. Je foto blijft privé en de nakijker leest hem. Zet je naam er niet op.

Hoe pak je dit aan?
  1. Denk na wat het versterkt broeikaseffect veroorzaakt in de atmosfeer en het klimaat.
  2. Bedenk welke gevolgen dat heeft voor zee, kust of planten en dieren op Bonaire.
  3. Schrijf de keten op in één redenering: oorzaak, dan gevolg, dan schade aan de natuur.

Hier verliezen leerlingen punten

  • Schrijf de oorzaak en het gevolg allebei uit, want een losse opsomming van gevolgen levert geen punt op.
  • Blijf bij het versterkt broeikaseffect zelf en beschrijf niet alleen wat broeikasgassen zijn.
  • Leg de link naar de natuur van Bonaire expliciet, zodat duidelijk is hoe het gevolg de natuur aantast.
Versterkt broeikaseffect en klimaatveranderingOorzaak en gevolg in een verklaringGevolgen van klimaatverandering voor ecosystemen

Met een gratis account wordt je antwoord nagekeken per scorepunt, volgens het officiële correctievoorschrift. Wat je hier typt, blijft bewaard.

← Vraag 15Alle vragenVraag 17 →

Vastgelopen?

Stip helpt je op weg met een hint, zonder het antwoord te verklappen. Na het nakijken legt Stip precies uit waar je punten liet liggen.

Vraag Stip om hulp
Hulp nodig?
De vraag als tekst

Destiny is gids op Bonaire, een van de eilanden van Caribisch Nederland. Ze gaat met toeristen kajakken in Lac Cai. Lac Cai (afbeelding 1) is een beschermd natuurgebied met zeegrasvelden en mangrovebos. Er groeit veel rode mangrove (Rhizophora mangle , afbeelding 2). Deze boomsoort heeft roodbruine wortels die uit de stam groeien. De bomen staan in ondiep, zout water. Op de bodem bevindt zich een grote hoeveelheid afgevallen dode bladeren tussen de wortels. Dit bladafval leidt ertoe dat de bodem er zuurstofarm is. afbeelding 1 afbeelding 2

Destiny laat zien dat de zwarte mangrove ( Avicennia germinans ) speciale ademwortels heeft die net boven het wateroppervlak uitsteken. Ze vertelt dat via gaatjes in deze ademwortels zuurstof wordt opgenomen en wordt getransporteerd naar de weefsels in de wortels. Daar wordt de zuurstof verbruikt.

Destiny plukt bladeren van de zwarte mangrove en laat de toeristen eraan likken. Die bladeren smaken heel zout. Dit komt doordat de bladeren speciale klieren hebben om zout uit te scheiden. Hiermee reguleert de zwarte mangrove de osmotische waarde van de cellen van de bladeren.

afbeelding 3 De zeegrasvelden (afbeelding 3) in Lac Cai bestaan grotendeels uit twee soorten zeegras: Thalassia testudinum en Syringodium filiforme . Sinds 2010 groeit ook de zeegrassoort Halophila stipulacea in Lac Cai. Deze soort is waarschijnlijk meegekomen met schepen vanuit de Rode zee.

H. stipulacea kan het inheemse zeegras T. testudinum verdringen. Waarschijnlijk speelt eutrofiëring daarbij een belangrijke rol.

Op Bonaire gaat de verdringing van T. testudinum door H. stipulacea veel langzamer dan op het buureiland Aruba. Onderzoekers vermoeden dat dit komt doordat in de zee rondom Bonaire de diversiteit aan vissen groter is dan op Aruba. Sommige vissoorten eten van het zeegras, waardoor ze de groei van zeegras kunnen beperken. Om de diversiteit te bepalen, plaatsten de onderzoekers een groot aantal onderwatercamera’s in gebieden bij Bonaire en Aruba. Vervolgens telden ze het aantal vissen en het aantal vissoorten. De resultaten staan in tabel 1. tabel 1 totaal aantal vissen aantal vissoorten bij Bonaire 566 28 bij Aruba 472 14 Om de resultaten op Bonaire en Aruba te kunnen vergelijken, selecteerden de onderzoekers gebieden waar de abiotische factoren zoveel mogelijk overeenkomen.

Hieronder staan uitspraken over het onderzoek. 1 De diversiteit aan vissen is groter op Bonaire dan op Aruba. 2 Een grotere diversiteit aan vissen gaat de verdringing van T. testudinum door H. stipulacea tegen. 3 Doordat vissen eten van H. stipulacea , wordt de verdringing van T. testudinum verhinderd.

De toeristen hebben genoten van de prachtige natuur van Lac Cai. Een van hen voelt zich ook een beetje schuldig, omdat bij vliegreizen veel broeikasgassen vrijkomen. Het versterkt broeikaseffect kan leiden tot aantasting van de natuurgebieden van Bonaire.

Verklaar hoe het versterkt broeikaseffect kan leiden tot aantasting van de natuur van Bonaire.