Biologie vmbo gl/tl 2026 · tijdvak 1
Centraal examen, afgenomen op woensdag 20 mei 2026.
- vragen
- 50
- punten
- 64
- N-term
- 1,3
Opgave 1Cellen en orgaanstelsels
- 1Noteer de naam en het nummer van het orgaanstelsel waar de aorta bij hoort. Schrijf je antwoord zo op: naam orgaanstelsel: ................................. …Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDING2p
- 2De pijlen geven aan dat een orgaanstelsel stoffen kan doorgeven aan een ander orgaanstelsel. Welke stof geeft orgaanstelsel 2 vooral door aan orgaanstelsel 3…Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDINGmeerkeuze1p
- 3Bij de verbranding komt energie vrij. Waar gebruikt orgaanstelsel 4 uit de informatie deze energie voor?Cellen staan aan de basis1p
- 4Stoffen die nodig zijn voor de verbranding moeten door de buitenste laag van de cel naar binnenkomen. Hoe heet de buitenste laag van een dierlijke cel?Cellen staan aan de basis1p
- 5Noteer de namen van de delen waar de letters R en S bij staan. Schrijf je antwoord zo op: letter R: ………………………………………. letter S: ……………………………………….Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDING2p
Opgave 2Meikevers
- 6Uit de informatie kun je afleiden dat twee levenskenmerken van de meikever ‘reageren op prikkels’ en ‘voeden’ zijn. Een ander levenskenmerk is pas vanaf het …Cellen staan aan de basis1p
- 7Het gedrag van het vrouwtje veroorzaakt een uitwendige prikkel dat leidt tot het zoekgedrag van het mannetje. Voor dit zoekgedrag is ook een inwendige prikke…Gedrag bij mens en dier1p
- 8Engerlingen halen adem onder de grond. Noteer de naam van de ademhalingsorganen van de engerling.Cellen staan aan de basis1p
- 9Uit de informatie blijkt dat meikevers onderdeel zijn van een voedselketen. Welke reeks van organismen is de juiste voedselketen? A eitjes engerling meik…Planten en dieren en hun samenhang: de eigen omgeving VERKENDmeerkeuze1p
- 10Meikevers vormen met andere organismen een voedselketen. Tot welke groep organismen behoren meikevers? A consumenten B producenten C reducentenPlanten en dieren en hun samenhang: de eigen omgeving VERKENDmeerkeuze1p
Opgave 3Reddende rugzak-ratten
- 11Wat is de adequate prikkel waarmee de rat, volgens de informatie, de overlevende waarneemt? A geluid B geur C lichtReageren op prikkelsmeerkeuze1p
- 12Op de uitwerkbijlage staan twee zinnen over lerende ratten. Kruis in de tabel bij elke zin het juiste leerproces aan.Gedrag bij mens en dieruitwerkbijlage2p
- 13Bij de eerste rugzak-training worden zintuigcellen in de rug van de rat geprikkeld. Na enige tijd voelt de rat de rugzak niet meer. Noteer de naam van dit pr…Reageren op prikkels1p
- 14De huid van ratten heeft dezelfde bouw als die van de mens.Reageren op prikkelsmeerkeuze1p
- 15Door welke zenuwcellen worden impulsen van de huid naar het centraal zenuwstelsel geleid? A bewegingszenuwcellen B gevoelszenuwcellen C schakelcellenReageren op prikkelsmeerkeuze1p
Opgave 4Komodovaraan
- 16In de informatie staat dat het bloed van de prooi door het gif van de komodovaraan niet meer stolt. Welke bloeddeeltjes worden uitgeschakeld door het gif van…Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDINGmeerkeuze1p
- 17Het in de boom klimmen van de jongen van de komodovaraan is erfelijk gedrag. Leg uit dat het in de boom klimmen van de jongen van de komodovaraan erfelijk ge…Gedrag bij mens en dier1p
- 18De lengte van het darmkanaal is aangepast aan het voedsel dat een organisme eet. Leg uit dat het darmkanaal van de komodovaraan korter is dan het darmkanaal …Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDING1p
- 19De komodovaraan eet ook de botten van zijn prooi. Een orgaan in het verteringskanaal maakt een sterk zuur aan, dat deze botten verteert. Welk orgaan maakt di…Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDING1p
Opgave 5Tussen de lakens
- 20In de afbeelding hierna zie je Mats en Merel en hun voortplantingsorganen. Op website 3 staat informatie over het voorbehoedmiddel van Merel. Op de uitwerkbi…Van generatie op generatieuitwerkbijlage1p
- 21In de afbeelding zie je Robert en Bart en hun voortplantingsorganen. Zij hebben voor het eerst seksueel contact met elkaar. Ze gebruiken een condoom.Van generatie op generatie1p
- 22In de afbeelding zie je Iwan en Luana en hun voortplantingsorganen. Bij Iwan zijn na een operatie de zaadleiders afgesloten. Daardoor komt er bij een orgasme…Van generatie op generatie1p
Opgave 6Gentherapie bij doofheid
- 23Noteer de naam en de letter van het deel van het oor waar de zintuigcellen van het gehoor liggen. Schrijf je antwoord zo op: naam: ..........................…Reageren op prikkels2p
- 24Er is gemeten vanaf welke geluidssterkte mensen van 50 jaar met en zonder de mutatie van het DFNA9-gen bepaalde toonhoogten kunnen horen. In het diagram zie …Reageren op prikkelsuitwerkbijlage2p
- 25Leg uit dat een muis het gemuteerde gen na de gentherapie nog steeds kan doorgeven aan zijn nakomelingen.Erfelijkheid en evolutie1p
Opgave 7Ziekte van Milroy
- 26Wat is de naam van het vocht op plaats P? A bloedplasma B cytoplasma C lymfe D weefselvloeistofHet lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDINGmeerkeuze1p
- 27Vocht kan ook uit de benen worden afgevoerd via de haarvaten. Via welke delen van het bloedvatenstelsel komt dit vocht achtereenvolgens in het hart terecht? …Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDINGmeerkeuze1p
- 28Door de ziekte van Milroy kunnen er soms afwijkingen ontstaan aan de balzak en de urinebuis. In de afbeelding zie je het voortplantingsstelsel van een gezond…Van generatie op generatie2p
- 29De ziekte van Milroy wordt veroorzaakt door een dominant gen. Er wordt een baby geboren waarvan beide ouders heterozygoot zijn voor de ziekte van Milroy. Wat…Erfelijkheid en evolutiemeerkeuze1p
Opgave 8Toxoplasmose
- 30Leg uit dat niet iedere zwangere vrouw die besmet is met de toxoplasma-parasiet, deze doorgeeft aan het embryo.Bescherming en antistoffen1p
- 31Er wordt gewerkt aan een middel om de toxoplasma-parasiet bij katten te voorkomen. Een kat krijgt dan de verzwakte ziekteverwekker ingespoten. Hierna gaat de…Bescherming en antistoffen1p
- 32In de afbeelding zie je een schematische weergave van een embryo in de baarmoeder. Vier delen zijn met letters aangegeven. Met welke letter is de placenta aa…Van generatie op generatiemeerkeuze1p
- 33Op de uitwerkbijlage staan drie uitspraken over een besmetting met de toxoplasma-parasiet. Kruis in de tabel bij elke uitspraak aan of deze juist of onjuist is.Bescherming en antistoffenuitwerkbijlage2p
- 34Ook muizen kunnen worden besmet met de toxoplasma-parasiet. De muizen vertonen daardoor meer onderzoekend gedrag en zijn minder angstig. Ook voelen deze muiz…Planten en dieren en hun samenhang: de eigen omgeving VERKEND2p
Opgave 9Duindoorn
- 35De struik kan twee typen bloemen hebben. In de afbeelding worden delen van een bloem van een duindoorn aangegeven met de letters P en Q. Welke letter geeft h…Van generatie op generatie1p
- 36Noteer op welke manieren de duindoorn zich geslachtelijk en ongeslachtelijk kan voortplanten. Schrijf je antwoord zo op: geslachtelijk door: ................…Van generatie op generatie2p
- 37Noteer een kenmerk uit de informatie waaruit blijkt dat deze struik door de wind bestoven wordt.Planten en dieren en hun samenhang: de eigen omgeving VERKEND1p
- 38Noteer een kenmerk uit de informatie waaruit blijkt dat de bladeren van de duindoorn aangepast zijn om verdamping van water tegen te gaan.Planten en dieren en hun samenhang: de eigen omgeving VERKEND1p
Opgave 10Gezond door je hond
- 39In de informatie wordt een aantal oorzaken voor het krijgen van een hartinfarct genoemd. Noteer een andere oorzaak voor het krijgen van een hartinfarct.Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDING1p
- 40Welk bloedvat is verstopt bij een hartinfarct? A bovenste holle ader B onderste holle ader C kransader D kransslagaderHet lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDINGmeerkeuze1p
- 41Om te bepalen hoeveel van het stresshormoon cortisol aanwezig is bij mensen, wordt er bloedonderzoek gedaan. Uit welk deel van het bloed kun je de hoeveelhei…Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDINGmeerkeuze1p
- 42In de afbeelding zie je enkele hormoonklieren. Noteer op de uitwerkbijlage de letter van de hormoonklier die oxytocine afgeeft en de letter van de hormoonkli…Reageren op prikkelsuitwerkbijlage2p
Opgave 11Oogkleur
- 43Noteer de naam van het deel van het oog dat het pigment bevat dat de oogkleur bepaalt.Reageren op prikkels1p
- 44De blauwe oogkleur van een baby kan in het eerste levensjaar veranderen. Verandert dan het fenotype? En verandert dan het genotype? A alleen het fenotype ver…Erfelijkheid en evolutiemeerkeuze1p
- 45De ouders van David gaan op internet zoeken naar families waarbij er ook familieleden zijn met ogen die verschillend van kleur zijn. In de afbeelding zie je …Erfelijkheid en evolutieuitwerkbijlage2p
Opgave 12Planten in de klas
- 46In een vol klaslokaal neemt ook de hoeveelheid vocht in de lucht toe. Vocht wordt uitgescheiden door zweten. Op welke andere manier scheiden de leerlingen vo…Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDING1p
- 47De onderzoekers hebben tijdens het onderzoek de hoeveelheid licht in de lokalen bijgehouden, omdat dit van invloed kan zijn op de luchtkwaliteit. Leg in twee…Cellen staan aan de basis2p
- 48In lokaal 2 was een duidelijke verbetering van de luchtkwaliteit te zien door de aanwezigheid van planten en veel licht. Maak op de uitwerkbijlage een staafd…Cellen staan aan de basisuitwerkbijlage2p