Soortvorming en reproductieve isolatie
Soortvorming gaat over de vraag hoe één soort in twee aparte soorten kan splitsen. Voor het examen moet je uitleggen welke vormen van reproductieve isolatie daarbij een rol spelen.
Een soort bestaat uit organismen die zich onderling voortplanten en vruchtbare nakomelingen krijgen. Een nieuwe soort ontstaat pas als twee groepen niet meer met elkaar kunnen of willen paren. Dat noemen we reproductieve isolatie. Zolang er genenuitwisseling is, blijven de groepen één soort.
Reproductieve isolatie kan op verschillende manieren ontstaan. Bij geografische isolatie scheidt een gebergte, een rivier of een zee twee populaties. Daardoor kunnen ze niet meer met elkaar paren. Bij ecologische isolatie leven groepen in hetzelfde gebied, maar op verschillende plekken of met ander voedsel. Bij temporele isolatie plant men zich op een ander moment van het jaar voort. Bij gedragsisolatie herkennen dieren elkaar niet meer door zang, geur of baltsgedrag.
Er bestaat ook isolatie die pas na de bevruchting werkt. Dat noemen we postzygotische isolatie. Dan kan een hybride ontstaan, maar die is onvruchtbaar of zwak. De genenstroom stopt dan toch.
Isolatie is de voorwaarde voor soortvorming. Met mutaties, variatie en selectie kan elke populatie daarna een eigen kant op. Na verloop van tijd lopen de genen zo ver uit elkaar dat de groepen niet meer kunnen paren.
Onthoud
Een nieuwe soort ontstaat als twee populaties niet meer met elkaar kunnen paren.
Bij geografische isolatie scheidt een barrière de populaties fysiek van elkaar.
Ecologische, temporele en gedragsisolatie zijn vormen van prezygotische isolatie.
Bij postzygotische isolatie zijn hybriden onvruchtbaar of minder levensvatbaar.
Selectie in verschillende milieus vergroot het verschil tussen de populaties.
Voorbeeld uit een echt examen
ex1
Bij deze vraag beschrijf je hoe zeebruinvissen in het zoete water van de Yangtze een aparte soort konden worden.
- 1
In de tekst staat dat er toevallige mutaties of genetische variatie waren in de bruinvissen bij de monding.
Veelgemaakte fouten
Leerlingen schrijven dat dieren zich aanpassen omdat ze dat willen, maar schrijf dat toevallige mutaties al aanwezig waren en selectie de rest doet.
Leerlingen noemen alleen de scheiding van populaties, maar leg ook uit dat de groepen daarna niet meer met elkaar paren.
Leerlingen verwarren pre- en postzygotische isolatie, maar let erop of de paring of de nakomeling het probleem is.
Snel checken
Welke situatie is een voorbeeld van reproductieve isolatie?
Hybride nakomelingen van twee soorten zijn onvruchtbaar. Welke isolatie is dit?