Zuren en basen: overdracht van H⁺-ionen
Bij een zuur-basereactie geeft een zuur een H⁺-ion af aan een base. Dit onderwerp komt vaak terug in het examen, ook in vragen over reacties uit het dagelijks leven.
Een zuur is een deeltje dat een H⁺-ion kan afstaan. Een base is een deeltje dat een H⁺-ion kan opnemen. Een H⁺-ion is een waterstofion zonder elektron.
Bij een zuur-basereactie wordt een H⁺-ion overgedragen van het zuur naar de base. Het zuur is dus de donor van het H⁺-ion. De base is de acceptor.
Na de overdracht heeft het zuur één H⁺-ion minder. Daardoor wordt het zuur een ander deeltje met een lading die één lager is. De base krijgt juist één H⁺-ion erbij. Daarom verandert zijn lading met één naar hoger.
Je herkent het zuur en de base met deze vragen:
- Welk deeltje staat een H⁺-ion af? Dat is het zuur.
- Welk deeltje neemt een H⁺-ion op? Dat is de base.
Onthoud
Een zuur staat een H⁺-ion af en is dus de donor.
Een base neemt een H⁺-ion op en is dus de acceptor.
Het deeltje dat na afstaan overblijft, heeft één H⁺-ion minder.
Het deeltje dat een H⁺-ion opneemt, heeft één H⁺-ion meer.
Voorbeeld uit een echt examen
ex1
Bij deze vraag laat je zien dat reactie 1 een zuur-basereactie is. Daarna wijs je het zuur en de base aan.
- 1
Vergelijk de deeltjes voor en na de pijl in reactie 1.
Veelgemaakte fouten
Leerlingen denken soms dat een zuur altijd een negatief deeltje is. Kijk liever naar welk H⁺-ion afstaat of opgenomen wordt.
Leerlingen verwisselen zuur en base bij het aanwijzen. Zoek eerst het deeltje dat een H⁺-ion afstaat, dat is het zuur.
Sommigen zien een H⁺-ion als een gewoon waterstofatoom. Een H⁺-ion is een waterstofion zonder elektron, dus een proton.
Snel checken
In de reactie HCl + H₂O → Cl⁻ + H₃O⁺, welk deeltje is de base?
Een zuur staat een H⁺-ion af. Welk deeltje ontstaat daarbij uit het zuur?