Structuur en functie van biomoleculen
Biomoleculen zoals eiwitten, koolhydraten, nucleïnezuren en vetten bestaan uit kleine bouwstenen met een vaste structuur. Bij het examen moet je die structuur op microniveau kunnen beschrijven en gebruiken.
Biomoleculen bestaan uit kleine bouwstenen die aan elkaar zitten. Bij eiwitten zijn dat aminozuren. Een aminozuur heeft een aminogroep, een carboxylgroep en een restgroep. Aminozuren die het lichaam niet zelf kan maken heten essentiële aminozuren. Die moet je uit voeding halen.
Aminozuren koppelen via peptidebindingen aan elkaar tot een keten. De volgorde van de aminozuren is de primaire structuur. Waterstofbruggen tussen C=O en N-H groepen in de hoofdketen geven de secundaire structuur. Dat levert een alfahelix of een bètaplaat op. Bij de tertiaire structuur vouwt de hele keten zich in een driedimensionale vorm door bindingen tussen de restgroepen.
Koolhydraten bestaan uit suikereenheden. Glucose is een monosacharide. Twee monosachariden vormen een disacharide, zoals sacharose. Veel monosachariden aan elkaar geven een polysacharide, zoals zetmeel.
Nucleïnezuren bestaan uit nucleotiden met elk een base. In DNA zijn de basen A, C, G en T. In RNA is T vervangen door U. A paart met T of U, en C paart met G.
Vetten zijn opgebouwd uit glycerol en vetzuren. Een triglyceride heeft drie vetzuurresten die via esterbindingen aan glycerol zitten. Onverzadigde vetzuren hebben één of meer C=C dubbele bindingen. Verzadigde vetzuren hebben alleen enkele bindingen tussen koolstofatomen.
Bij een vraag kijk je eerst welk niveau van structuur wordt gevraagd. Dan kies je de juiste binding of bouwsteen om je antwoord op te baseren.
Onthoud
Eiwitten bestaan uit aminozuren die via peptidebindingen aan elkaar zitten
De secundaire structuur ontstaat door waterstofbruggen in de hoofdketen
Monosachariden vormen samen di- en polysachariden
In DNA zijn de basen A, C, G en T, in RNA is T vervangen door U
Triglyceriden bestaan uit glycerol en drie vetzuurresten met esterbindingen
Voorbeeld uit een echt examen
ex1
Gevraagd wordt de basevolgorde van de coderende streng van fragment 2 in figuur 3.
- 1
Het matrijs-DNA begint met AGC.
Veelgemaakte fouten
Leerlingen zetten de waterstofbruggen van de secundaire structuur gelijk aan peptidebindingen. Peptidebindingen verbinden aminozuren in de keten, waterstofbruggen houden de vorm vast.
Leerlingen lezen de matrijs als coderende streng af. Schrijf het complement van de matrijs en let op de richting van de streng.
Leerlingen noemen een onverzadigd vetzuur met enkele bindingen. Onverzadigd betekent dat er één of meer C=C dubbele bindingen zijn.
Snel checken
Welke binding houdt de secundaire structuur van een alfahelix bij elkaar?
Welke uitspraak over onverzadigde vetzuren is juist?