Systematische namen van koolstofverbindingen
Met systematische namen weet iedere scheikundige welke stof bedoeld wordt, zonder tekening. Bij het examen moet je van een structuur de naam geven en andersom.
Een systematische naam bestaat uit drie delen. Het voorvoegsel geeft de plaats en naam van zijgroepen. De stam geeft het aantal koolstofatomen in de hoofdketen. Het achtervoegsel geeft het type binding of de functionele groep aan.
De hoofdketen is de langste keten van koolstofatomen. Bij een benzeenring is de ring zelf de hoofdketen. Een OH-groep aan een benzeenring geeft de naam benzenol, ook wel fenol.
- Stam: meth, eth, prop, but, pent, hex, hept, oct, non of dec.
- Achtervoegsel: -aan bij alkanen, -een bij alkenen, -yn bij alkynen en -ol bij alcoholen en fenolen.
- Voorvoegsel: de plaats en naam van zijgroepen, zoals 2-methyl.
Bij een cycloalkaan zet je cyclo voor de stam. Heeft een molecuul twee soorten groepen, dan krijgt één groep het achtervoegsel en de andere een voorvoegsel. Bij de nummering krijgt de hoofdgroep of de meervoudige binding het laagste getal. Zijgroepen krijgen daarna het laagst mogelijke getal.
Onthoud
Een systematische naam bestaat uit een voorvoegsel, een stam en een achtervoegsel.
De stam geeft het aantal koolstofatomen in de langste keten.
Het achtervoegsel laat zien of er -aan, -een, -yn of -ol bij hoort.
Bij een benzeenring is de ring de hoofdketen en heet een OH-groep benzenol of fenol.
Structuurisomeren met dezelfde hoofdketen verschillen in de plaats van de zijgroep.
Voorbeeld uit een echt examen
ex1
Bij deze vraag moet je drie systematische namen geven voor de drie structuurisomeren van cresol.
- 1
In de tekst staat dat cresol een mengsel is van drie structuurisomeren met dezelfde hoofdketen.
Veelgemaakte fouten
Leerlingen kiezen soms een verkeerde stam. Tel daarom eerst de langste keten van koolstofatomen en gebruik de stam die daarbij hoort.
Leerlingen nummeren de keten vanaf de verkeerde kant. Kies de nummering waarbij de hoofdgroep of de meervoudige binding het laagste getal krijgt.
Leerlingen vergeten het achtervoegsel bij een benzeenring met een OH-groep. Schrijf dan benzenol of fenol, en niet alleen benzeen met een voorvoegsel.
Snel checken
Welke systematische naam hoort bij de structuur met een vertakking op het tweede koolstofatoom van een keten van vier koolstofatomen, zonder dubbele of drievoudige bindingen?
Welke systematische naam hoort bij de structuur HC≡C-CH2-CH2-CH3?