Bouwstenen van eiwitten, koolhydraten en vetten
Eiwitten, koolhydraten en vetten zijn grote moleculen die uit kleinere bouwstenen zijn opgebouwd. Op het centraal examen moet je de structuur van die bouwstenen en de manier waarop ze aan elkaar zitten kunnen beschrijven.
Aminozuren hebben altijd een aminogroep (–NH₂) en een carboxylgroep (–COOH) aan hetzelfde koolstofatoom. Het overige deel is de restgroep R. Die restgroep verschilt per aminozuur. Het lichaam kan niet alle aminozuren zelf maken. De essentiële aminozuren moet je dus uit voeding halen.
Twee aminozuren worden verbonden door een peptidebinding. De carboxylgroep van het ene aminozuur reageert met de aminogroep van het andere. Daarbij komt één watermolecuul vrij. Een keten van aminozuren noemen we een eiwit of polypeptide. De volgorde van de aminozuren heet de primaire structuur. Enzymen zijn eiwitten en hebben daarom ook zo'n vaste volgorde.
Koolhydraten zijn opgebouwd uit monosachariden, zoals glucose. Twee monosachariden vormen samen een disacharide. Veel monosachariden aan elkaar vormen een polysacharide, zoals zetmeel. Ook bij deze koppelingen komt water vrij.
Vetten bestaan uit glycerol en vetzuren. Zit er aan glycerol één vetzuur vast, dan spreek je niet van een triglyceride. Met drie vetzuren aan glycerol ontstaat een triglyceride. Een vetzuur met alleen enkele C-C bindingen is verzadigd. Een vetzuur met één of meer C=C bindingen is onverzadigd.
Onthoud
Elk aminozuur heeft een aminogroep, een carboxylgroep en een restgroep R.
Essentiële aminozuren moet het lichaam uit voeding halen.
Bij een peptidebinding ontstaat altijd één watermolecuul.
De volgorde van aminozuren in een eiwit is de primaire structuur.
Een triglyceride bestaat uit glycerol met drie vetzuren.
Voorbeeld uit een echt examen
ex2
Gevraagd is de molecuulformule van de sacharide die uit drie glucosemoleculen ontstaat. De tekst noemt glucose al, de formule kun je dus afleiden.
- 1
Glucose heeft de molecuulformule C₆H₁₂O₆.
Veelgemaakte fouten
Leerlingen vergeten vaak het afsplitsen van water bij koppelingen. Bij elke koppeling van twee eenheden verdwijnt één watermolecuul.
Leerlingen noemen elke binding tussen twee aminozuren een gewone binding. Een peptidebinding ontstaat altijd tussen de carboxylgroep van het ene en de aminogroep van het andere aminozuur.
Snel checken
Welke beschrijving van de vorming van een peptidebinding is juist?
Welk vetzuur is onverzadigd?