Monohybride kruisingen: kansen op genotype en fenotype
Bij een monohybride kruising volg je één eigenschap die door één gen bepaald wordt. Met een kruisingstabel of stamboom bereken je hoe groot de kans op een bepaald genotype of fenotype is.
Bij een monohybride kruising kijk je naar één eigenschap, die door één gen bepaald wordt. Elk gen heeft twee allelen. Elke ouder geeft één van die allelen door aan het kind. Een kruisingstabel laat zien welke combinaties van gameten mogelijk zijn.
Met een kruisingstabel tel je de vakjes. Het aantal vakjes met een bepaald genotype gedeeld door het totaal aantal vakjes geeft de kans op dat genotype. Een fenotype bereken je op dezelfde manier. Daarbij tel je alle genotypen mee die hetzelfde fenotype geven.
In een stamboom werk je met dezelfde kansregels. Bij twee dragers van een recessief allel is de kans op het recessieve fenotype 25 procent. Er blijft dan één vakje van de vier over met twee recessieve allelen.
Let bij de vraag goed op of er naar een genotype of een fenotype gevraagd wordt. Bij een dominant allel zien heterozygoten en homozygoten dominanten er hetzelfde uit, dus ze horen bij hetzelfde fenotype.
Onthoud
Een kruisingstabel toont alle mogelijke combinaties van gameten van beide ouders.
Elk vakje heeft dezelfde kans, dus tel vakjes om een kans te berekenen.
Het genotype bepaalt het fenotype niet altijd, zeker niet bij een dominant allel.
Stambomen en kruisingsschema's werken met dezelfde kansregels.
Voorbeeld uit een echt examen
ex2
Bij deze vraag zoek je de kans dat Marco bloedgroep AB heeft.
- 1
Vader Jan heeft bloedgroep AB, dus zijn genotype is I^A I^B.
Veelgemaakte fouten
Leerlingen verwarren genotype en fenotype, dus kijk eerst goed welke van de twee gevraagd wordt.
Leerlingen delen het aantal gunstige vakjes niet door het totaal, dus tel altijd alle vakjes van de tabel mee.
Leerlingen denken dat de kans per kind verandert, maar elk kind heeft opnieuw dezelfde kans.
Snel checken
Twee dragers Aa krijgen samen kinderen. Hoe groot is de kans op een kind met genotype Aa?
Twee dragers Aa krijgen samen kinderen. Het allel A is dominant over a. Hoe groot is de kans op het dominante fenotype?